Χρησιμοποιώντας ψηφιακά εργαλεία για τη διαμορφωτική αξιολόγηση

Βοηθήστε τους μαθητές σας να μάθουν καλύτερα

Γιατί να χρησιμοποιήσετε τη διαμορφωτική αξιολόγηση;

Η αξιολόγηση της μάθησης των μαθητών μπορεί κάποιες φορές να μοιάζει με ένα επιπρόσθετο καθήκον αποκομμένο από τη μάθηση. Ωστόσο, η αξιολόγηση κατά τη διάρκεια της μάθησης μπορεί να σας βοηθήσει να προσαρμόσετε τη διδασκαλία σας και να καθοδηγήσετε τη μάθηση των μαθητών σας. Κάντε κλικ στις παρακάτω επικεφαλίδες για να μάθετε περισσότερα.

Σύμφωνα με τον Dylan Wiliam (ιστότοπος στα αγγλικά), η αξιολόγηση αποτελεί καίρια συνιστώσα της αποτελεσματικής διδασκαλίας. Μόνο μέσω της αξιολόγησης μπορείτε να ανακαλύψετε αν οι μαθητές μαθαίνουν πραγματικά αυτά που θέλετε να μάθουν. Παρ’ όλα αυτά, αν οι μαθητές αξιολογούνται μόνο στο τέλος μιας ενότητας μάθησης, οι εκπαιδευτικοί χάνουν την ευκαιρία να προσαρμόσουν τη διδασκαλία προκειμένου να βελτιώσουν τα μαθησιακά αποτελέσματα. Η ουσία της διαμορφωτικής αξιολόγησης (ΔΑ) είναι να γίνονται στους μαθητές οι κατάλληλες ερωτήσεις προκειμένου να συλλεχθούν στοιχεία σχετικά με την πρόοδό τους. Η ΔΑ μπορεί να σας βοηθήσει να αντλήσετε βασικές πληροφορίες από τους μαθητές, οι οποίες θα σας βοηθήσουν να αποφασίσετε ποια θα είναι τα επόμενα βήματά σας. Σε αυτό το άρθρο παρουσιάζονται περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το πώς θα θέσετε τις κατάλληλες ερωτήσεις.

Διαμορφωτική αξιολόγηση των μαθητών σημαίνει προσαρμογή της διδασκαλίας σας για την υποστήριξη της προόδου τους. Κατ’ επέκταση, μπορεί να σας βοηθήσει να βελτιώσετε τη διδασκαλία σας.

Ένα πλεονέκτημα της ΔΑ είναι ότι δημιουργεί την ευκαιρία να συλλέξετε αποδεικτικά στοιχεία της μάθησης από όλους, όχι μόνο από τους μαθητές που είναι εξωστρεφείς. Μπορούν να εκφράζονται όλοι χωρίς να ανησυχούν αν θα κάνουν λάθη μπροστά στους συμμαθητές τους. Κατ’ αυτόν τρόπο η διδασκαλία μπορεί να γίνει πιο συμπεριληπτική.

Η ανατροφοδότηση που απαντά στις ερωτήσεις «Πού πάω; Πώς τα πάω; Τι κάνω μετά;» είναι ένας από τους παράγοντες με το μεγαλύτερο αντίκτυπο στη μάθηση, σύμφωνα με την ανάλυση του John Hattie (στα αγγλικά) με αντικείμενο τα ευρήματα πολυετών ερευνών σχετικά με τη διδασκαλία και τη μάθηση. Η διαμορφωτική αξιολόγηση διευκολύνει τον καθορισμό των μαθησιακών αναγκών κάθε μαθητή και παρέχει με αυτόν τον τρόπο τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να δώσουν προσωπική ανατροφοδότηση στο μαθητή.

Στη διαμορφωτική αξιολόγηση ο εκπαιδευτικός κάνει ερωτήσεις για να καταλάβει τις απόψεις των μαθητών και όχι να εκμαιεύσει τη «σωστή απάντηση» από αυτούς. Έτσι τους κάνετε να αισθάνονται ότι ενδιαφέρεστε για τις απόψεις τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η διαμορφωτική αξιολόγηση συμβάλει στη βελτίωση της σχέσης του εκπαιδευτικού με τους μαθητές.

Είναι δυνατόν να σχεδιάζονται δραστηριότητες αξιολόγησης με σκοπό την ενίσχυση της αυτονομίας των μαθητών. Αυτό δεν συμβαίνει αυτομάτως όταν ξεκινά η διαμορφωτική αξιολόγηση. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, οι μαθητές γίνονται ολοένα πιο αυτόνομοι, καθώς συνηθίζουν να θέτουν τους δικούς τους μαθησιακούς στόχους και να αξιολογούν αυτά που μαθαίνουν οι ίδιοι και οι συμμαθητές τους. Η αυτονομία είναι πιο αποτελεσματική όταν η κουλτούρα της τάξης δημιουργεί στους μαθητές την αίσθηση ότι είναι ασφαλές να κάνουν λάθη και να παρέχουν εποικοδομητική ανατροφοδότηση ο ένας στον άλλον και στον καθηγητή τους. 

Η διαμορφωτική αξιολόγηση μπορεί να σας βοηθήσει να σχεδιάσετε δραστηριότητες οι οποίες καλλιεργούν ικανότητες όπως η κριτική σκέψη, η μάθηση της μάθησης, η συνεργασία και η δημιουργικότητα. Για παράδειγμα, μπορείτε να σχεδιάσετε δραστηριότητες βάσει ομαδοσυνεργατικών εργασιών (project), για τις οποίες οι μαθητές θα εργαστούν σε ομάδες ή ατομικά. Οι δραστηριότητες αυτές δίνουν στους μαθητές τη δυνατότητα να αναστοχαστούν τις γνώσεις τους, καθώς και την ικανότητά τους να τις εφαρμόσουν σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.

Οι πρακτικές διαμορφωτικής αξιολόγησης μπορούν να αυξήσουν τα μαθησιακά κέρδη. Το να δίνετε ανατροφοδότηση ή να ζητάτε από τους μαθητές να ελέγξουν τι κατάλαβαν (π.χ. με κουίζ ή ερευνητικές εργασίες) τους βοηθά να αναστοχαστούν τη μάθησή τους, για παράδειγμα αυτά που ήδη ξέρουν ή το πώς μαθαίνουν καλύτερα. Το να αναλάβουν την ευθύνη της μάθησής τους μπορεί να τους βοηθήσει να προετοιμαστούν καλύτερα για (π.χ. τελικές) εξετάσεις και βαθμολογούμενες εργασίες. Αυτή είναι επίσης μια δεξιότητα ζωής.

Τι είναι η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση;

Η διαμορφωτική αξιολόγηση είναι η χρήση πληροφοριών σχετικά με το τι κατανοούν οι μαθητές και την πρόοδό τους, προκειμένου να ληφθούν αποφάσεις: όσον αφορά τους καθηγητές σχετικά με τη διδασκαλία και όσον αφορά τους μαθητές σχετικά με τη μάθηση. Ο στόχος είναι να συλλέξετε πληροφορίες που σας βοηθούν να λάβετε αποφάσεις σχετικά με την προσαρμογή της διδασκαλίας στις μαθησιακές ανάγκες των μαθητών. Ο σκοπός δεν είναι να παρακολουθείτε απλώς την πρόοδο ή να ελέγχετε αν οι μαθητές έχουν μάθει την ύλη. Η αξιολόγηση είναι διαμορφωτική μόνο αν εσείς ή οι μαθητές σας αξιοποιήσετε τις πληροφορίες που λάβατε από την αξιολόγηση, προσαρμόζοντας, για παράδειγμα, τον σχεδιασμό του επόμενου μαθήματος. Η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση (ΨΔΑ) είναι απλώς οποιαδήποτε δραστηριότητα διαμορφωτικής αξιολόγησης η οποία εμπλουτίζεται και διευκολύνεται με ψηφιακά εργαλεία. 

 

Παραδείγματα διαμορφωτικής αξιολόγησης

Οι εκπαιδευτικοί συνήθως χρησιμοποιούν τη διαμορφωτική αξιολόγηση, ίσως ασυνείδητα, όταν λαμβάνουν υπόψη αποδεικτικά σημεία μάθησης (ή απουσίας μάθησης) και τα χρησιμοποιούν για να σχεδιάσουν ή να προσαρμόσουν το επόμενο μάθημα. Επομένως, ποιο από τα παρακάτω παραδείγματα δεν είναι παράδειγμα διαμορφωτικής αξιολόγησης;

Μια καθηγήτρια φυσικών επιστημών ξεκινά στην τάξη μια συζήτηση σχετικά με τις ανανεώσιμες και μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ζητά από τους μαθητές να αναρτήσουν τα παραδείγματα και τα επιχειρήματά τους σε ένα διαδικτυακό εργαλείο δημοσκόπησης στην τάξη και ελέγχει τις αναρτήσεις τους. Παρατηρεί ότι κάποιοι μαθητές συγχέουν τις ανανεώσιμες με τις μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αποφασίζει να χωρίσει τους μαθητές σε ομάδες. Βάζει στην ίδια ομάδα τους μαθητές που χρειάζονται περισσότερες διευκρινίσεις και τους αναθέτει να επισκεφτούν την πλατφόρμα διαχείρισης μάθησης που χρησιμοποιούν και να διαβάσουν σχόλια σχετικά με την προηγούμενη συζήτηση και οδηγίες για την επόμενη εργασία τους: στη συνέχεια θα πρέπει να αναζητήσουν υλικό σχετικά με την ενέργεια και να το συγκεντρώσουν σε ένα συνεργατικό διαδικτυακό έγγραφο. Οι άλλες ομάδες, οι οποίες αποτελούνται από μαθητές που έχουν κατανοήσει σωστά τις έννοιες, ετοιμάζουν μια παρουσίαση για να εξηγήσουν τις πηγές ενέργειας. Ο καθηγητής παρακολουθεί τις συζητήσεις στις διάφορες ομάδες πηγαίνοντας από τη μία στην άλλη για να βοηθήσει όταν χρειάζεται. 

Το επόμενο μάθημα ενός καθηγητή ιστορίας αφορά τη βιομηχανική επανάσταση. Αποφασίζει να δοκιμάσει μια ενεργητική μαθησιακή προσέγγιση, ενθαρρύνοντας τους μαθητές να εργαστούν σε ομάδες. Σε κάθε ομάδα ανατίθεται να ερευνήσει το υλικό που διένειμε ο καθηγητής και να κάνει μια περίληψη σχετικά με μια πτυχή της βιομηχανικής επανάστασης. Στη συνέχεια, οι ομάδες ανταλλάσσουν σημειώσεις και ελέγχουν η μία τη δουλειά της άλλης. Ο καθηγητής δίνει ένα διαδικτυακό κουίζ για να μπορέσουν οι μαθητές να ελέγξουν τις γνώσεις τους και το τι κατάλαβαν. Έπειτα, ο καθηγητής προχωράει στην επόμενη δραστηριότητα, όπως είχε σχεδιάσει αρχικά.

Ένας καθηγητής πληροφορικής και ένας καθηγητής φυσικών επιστημών θέλουν να σχεδιάσουν μαζί ένα μάθημα σχετικά με τον γραμματισμό στα ψηφιακά μέσα. Για να κατανοήσουν καλύτερα το επίπεδο των δεξιοτήτων των μαθητών, τους αναθέτουν ως εργασία για το σπίτι να διαβάσουν τρία ειδησεογραφικά άρθρα και να εξηγήσουν αν αυτά βασίζονται σε γεγονότα και γιατί κατέληξαν σε αυτό το συμπέρασμα. Πολλοί μαθητές διαπιστώνουν σωστά ότι δύο από τα άρθρα δεν βασίζονται σε γεγονότα, αλλά σχεδόν κανένας δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί. Επομένως, οι καθηγητές σχεδιάζουν ένα μάθημα με θέμα το πώς επαληθεύονται οι πηγές πληροφοριών και για τις ιστοσελίδες στις οποίες μπορεί να γίνει έλεγχος γεγονότων.

Στα παραδείγματα 1 και 3 οι εκπαιδευτικοί σχεδίασαν το μάθημά τους με βάση τις πληροφορίες που συγκέντρωσαν από τους μαθητές τους. Εφάρμοσαν τη διαμορφωτική αξιολόγηση με βάση τις απαντήσεις των μαθητών. Στο παράδειγμα 1, η καθηγήτρια μπόρεσε να πάρει γρήγορα μια απόφαση εντοπίζοντας τα θέματα στα οποία δυσκολεύονταν περισσότερο οι μαθητές. Στο παράδειγμα 3, η εργασία έδωσε τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να συγκεντρώσουν στοιχεία σχετικά με το επίπεδο γνώσεων των μαθητών, τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποίησαν για να σχεδιάσουν το επόμενο μάθημα. 

Στο παράδειγμα 2, ωστόσο, ο εκπαιδευτικός δεν χρησιμοποίησε το διαδικτυακό κουίζ για να προσαρμόσει τη διδασκαλία του. Αν και το διαδικτυακό κουίζ βοήθησε τους μαθητές να σκεφτούν τι είχαν μάθει και να διορθώσουν τα λάθη τους, ο εκπαιδευτικός συνέχισε τις δραστηριότητες που είχε προγραμματίσει αρχικά.

Μια νέα σχέση

Η αποτελεσματική εφαρμογή της ψηφιακής διαμορφωτικής αξιολόγησης μπορεί κάλλιστα να αλλάξει τις διδακτικές σας μεθόδους και τη σχέση σας με τους μαθητές. Θα αισθανόσασταν άνετα να λάβετε ανατροφοδότηση από τους μαθητές σχετικά με το πώς οι ίδιοι θα ήθελαν να μαθαίνουν ή το πώς θα ήθελαν να διδάσκετε; Η ανατροφοδότηση μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να ξεκινήσουν να σκέφτονται με ποιον τρόπο μαθαίνουν καλύτερα: μόνοι τους και/ή σε μια ομάδα, χρησιμοποιώντας ψηφιακά εργαλεία ή κάτι άλλο; Η τροποποίηση της διδασκαλίας, ώστε να καλύπτει διαφορετικές ανάγκες και ενδιαφέροντα των μαθητών θα μπορούσε να συμπεριλάβει, για παράδειγμα, περισσότερες ομαδικές ή ατομικές εργασίες —και λιγότερο χρόνο για συζήτηση με ολόκληρη την τάξη. Πώς σας φαίνεται αυτή η ιδέα; Πώς θα σας φαινόταν να αλλάξετε τον δικό σας ρόλο; 

©stockbusters - stock.adobe.com

Αθροιστική και διαμορφωτική αξιολόγηση – Μια σύγκριση

Ακόμη και αν δώσετε μεγαλύτερη έμφαση στη διαμορφωτική αξιολόγηση όταν διδάσκετε, η αθροιστική αξιολόγηση παραμένει σημαντική. Αυτό το βίντεο παρουσιάζει πώς οι εκπαιδευτικοί και οι εμπειρογνώμονες θεωρούν ότι οι δυο μορφές αξιολόγησης αλληλοσυμπληρώνονται.

Ο σκοπός της αθροιστικής αξιολόγησης είναι να ελέγχει αν οι μαθητές επιτυγχάνουν τους μαθησιακούς στόχους. Η διαμορφωτική αξιολόγηση είναι ένας τρόπος για να διαπιστωθεί αν οι μαθητές δυσκολεύονται και, στη συνέχεια, να αποφασιστεί ποιο θα πρέπει να είναι το επόμενο βήμα, ώστε να δοθεί βοήθεια στο μαθητή για να βελτιωθεί και, κατά συνέπεια, να επιτύχει τον στόχο. 

Η αθροιστική αξιολόγηση κατά κανόνα παρέχει στους μαθητές μια εικόνα των επιδόσεων τους σε σχέση με το μαθησιακό στόχο και/ή τους συμμαθητές τους. Από την άλλη, η διαμορφωτική αξιολόγηση εστιάζει πρώτα στον εντοπισμό κενών μεταξύ της εκάστοτε απόδοσης και του μαθησιακού στόχου και, στη συνέχεια, στην παροχή βοήθειας στους μαθητές, ώστε να αποφασίσουν πώς θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό.

Στο πλαίσιο της διαμορφωτικής αξιολόγησης γενικά αποφεύγεται η απονομή βαθμολογίας, αν και μερικές φορές μπορεί να εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται, για διαμορφωτικούς σκοπούς, βαθμολογούμενα τεστ. Αυτό που κάνει την αξιολόγηση διαμορφωτική είναι ότι ο εκπαιδευτικός καλείται να λάβει τεκμηριωμένες αποφάσεις για την προσαρμογή της διδασκαλίας του και να παράσχει ανατροφοδότηση που μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές. Μια συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι η διαμορφωτική αξιολόγηση περιλαμβάνει απαραιτήτως συχνότερα, μη βαθμολογούμενα τεστ. Στην ουσία, όμως, η αθροιστική και η διαμορφωτική αξιολόγηση αποτελούν δύο διαφορετικούς τρόπους αξιοποίησης των αποδεικτικών στοιχείων της μάθησης.

Παρότι μπορείτε να χρησιμοποιείτε οποιαδήποτε στοιχεία σχετικά με τους μαθητές για τους σκοπούς είτε της αθροιστικής είτε της διαμορφωτικής αξιολόγησης, ορισμένα είδη στοιχείων είναι πιο κατάλληλα για τη διαμορφωτική αξιολόγηση. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται τα περιγραφικά και αφηγηματικά στοιχεία, οι ηλεκτρονικοί φάκελοι και εννοιολογικοί/νοητικοί χάρτες, οι εκτενείς ερωτήσεις και ο διάλογος, οι διερευνητικές εργασίες, κ.λπ.

Απώτερος στόχος της διαμορφωτικής αξιολόγησης είναι να εμπλακούν πιο ενεργητικά οι μαθητές στη μάθησή τους. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να συνεργάζεστε περισσότερο με τους μαθητές σας για τον καθορισμό των δραστηριοτήτων μάθησης και αξιολόγησης

Όταν ενσωματώνετε τη διαμορφωτική αξιολόγηση, προσαρμόζετε τη διδασκαλία και τη μάθηση, ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των μαθητών. Μπορείτε, επίσης, να ρωτήσετε τους μαθητές πώς τους αρέσει να μαθαίνουν, προκειμένου να προσαρμόσετε τη συνολική σας προσέγγιση. Έτσι αναλαμβάνετε έναν ακόμη ρόλο, αυτόν του εκπαιδευόμενου.

Οφέλη της ΨΔΑ

Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να ενισχύσουν τη διαμορφωτική αξιολόγηση. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη της αυτόνομης μάθησης και της συνεργασίας μεταξύ μαθητών εντός και εκτός της τάξης (π.χ. μέσω κινητής ή εξ αποστάσεως μάθησης). Οι μαθητές μπορούν να αυτοαξιολογούνται ή να αξιολογούν τους συμμαθητές τους σε διάφορες πλατφόρμες. Από έρευνες σε τάξεις (π.χ. έκδοση στην αγγλική γλώσσα:  Bhagat & Spector, 2017; Faber, Luyten & Visscher, 2017; Wall et al. 2006) προκύπτει ότι η ΨΔΑ, όταν σχεδιάζεται και εφαρμόζεται αποτελεσματικά, μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην επίδοση των μαθητών.

Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να διευκολύνουν την ανατροφοδότηση με πολλούς τρόπους. Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορεί να ωφεληθούν από την ταχεία και αυτοματοποιημένη ανατροφοδότηση που παίρνουν όταν κάνουν ένα διαδικτυακό κουίζ. Εναλλακτικά, μπορείτε να ζητήσετε από τους μαθητές να συμπληρώσουν ένα διαδικτυακό κουίζ πριν από το μάθημα και, στη συνέχεια, να αξιολογήσετε τι κατάλαβαν οι μαθητές από το θέμα και να ετoιμάσετε κάποιες αρχικές δραστηριότητες και ανατροφοδότηση για τα σημεία στα οποία θα χρειαστεί ενδεχομένως να δουλέψουν περισσότερο. Μπορείτε, επίσης, να δώσετε ανατροφοδότηση χωρίς φυσική παρουσία, για παράδειγμα αφήνοντας σχόλια σε ένα συνεργατικό διαδικτυακό έγγραφο ή σε έναν ηλεκτρονικό φάκελο μαθητή, αναρτώντας ένα μήνυμα σε μια ομαδική σελίδα σε μια πλατφόρμα διαχείρισης μάθησης ή αποστέλλοντας ένα βίντεο/μια ηχογράφηση σε μεμονωμένους μαθητές. Σε μια διαδικτυακή πλατφόρμα οι μαθητές μπορούν να ανατρέχουν στην ανατροφοδότηση που έχουν λάβει στο παρελθόν. Έτσι, η ανατροφοδότηση δεν χάνεται και είναι λιγότερο πιθανό να ξεχάσουν οι μαθητές αυτά που έμαθαν.

Οι ψηφιακοί πίνακες αποτελεσμάτων οπτικοποιούν δεδομένα με φιλικό προς τον χρήστη τρόπο, σας παρέχουν τη δυνατότητα να εντοπίσετε επαναλαμβανόμενα μοτίβα και να εντοπίσετε γρήγορα τους μαθητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Για παράδειγμα, μια καθηγήτρια αγγλικών μπορεί να παρατηρήσει ότι ένας μαθητής έκανε πολλά λάθη στα περιφραστικά ρήματα, αλλά τα πάει σχετικά καλύτερα στο λεξιλόγιο. Βλέποντας το μέσο όρο της τάξης, διαπιστώνει ότι, συνολικά, οι μαθητές δυσκολεύονται περισσότερο με τις ιδιωματικές φράσεις. Τα στοιχεία αυτά μπορούν να σας βοηθήσουν να λάβετε γρήγορα αποφάσεις σχετικά με το πού πρέπει να εστιάσετε κατά τη διάρκεια του μαθήματος. 

Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να εμπλουτίσουν τα στοιχεία που συλλέγετε. Για παράδειγμα, όταν οι μαθητές εκτελούν εργασίες σε ένα σύστημα διαχείρισης μάθησης, η δουλειά τους καταγράφεται και αποθηκεύεται σε ένα σημείο, ώστε να μπορείτε να την παρακολουθείτε με την πάροδο του χρόνου. Επιπλέον, οι ηλεκτρονικοί φάκελοι των μαθητών μπορούν να βοηθήσουν εσάς και τους γονείς/κηδεμόνες να κατανοήσετε εις βάθος τα επιτεύγματα και τον τρόπο σκέψης των μαθητών κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους. Τέλος, μπορείτε να συγκρίνετε δεδομένα από την τάξη σας με δεδομένα από τις τάξεις συναδέλφων και να ανταλλάξετε ιδέες σχετικά με το πώς να αντιμετωπίσετε τις δυσκολίες.

Η ΨΔΑ μπορεί να προωθήσει την αυτόνομη μάθηση, επειδή καθιστά δυνατή την ασύγχρονη εργασία, καθώς και την εξ αποστάσεως ή τη μικτή μάθηση. Οι μαθητές μπορούν να συνεχίσουν να συνεργάζονται για ομαδικές εργασίες σε κάποια πλατφόρμα επικοινωνίας εκτός της ώρας του μαθήματος. Μπορούν να θέτουν μαθησιακούς στόχους και να κάνουν ασκήσεις με το δικό τους ρυθμό. Κατ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται ευκαιρίες (και χρόνος) για την παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης και την προσαρμογή μελλοντικών δραστηριοτήτων.

 

Ως «παγκόσμια γλώσσα», οι εικόνες μπορούν να υποστηρίξουν την εκμάθηση νέων εννοιών, από τα μαθηματικά έως την κατανόηση γραπτού λόγου. Παρότι το στυλό, το χαρτί και τα μολύβια μπορούν να χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία αναπαραστάσεων αφηρημένων εννοιών, τα ψηφιακά εργαλεία διευκολύνουν επίσης την οπτικοποίηση. Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορούν να μάθουν καλύτερα οπτικοποιώντας τις σχέσεις ανάμεσα σε ιδέες με εργαλεία εννοιολογικής χαρτογράφησης. Οι μαθητές μπορούν επίσης να συγκεντρώνουν σε έναν ηλεκτρονικό φάκελο πόρους και μέσα που έχουν δημιουργήσει. Τελικά, τα ψηφιακά εργαλεία παρέχουν σε εσάς και στους μαθητές περισσότερους τρόπους για να δημιουργήσετε περιεχόμενο και να χρησιμοποιήσετε διαφορετικά μέσα για να ενισχύσετε τη μάθηση. 

 

«Ζούμε σε μια ψηφιακή κοινωνία και είναι σημαντικό να είμαστε όλοι μας «ψηφιακά ικανοί», δηλαδή να έχουμε πρόσβαση στις νέες ευκαιρίες για μάθηση, εργασία, δημιουργία και συμμετοχή σε μια κοινωνία που διαμορφώνεται από την ψηφιακή τεχνολογία» (Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Ψηφιακών Ικανοτήτων). Η ΨΔΑ δημιουργεί ευκαιρίες περιήγησης στον ψηφιακό κόσμο. Οι μαθητές εξοικειώνονται με εργαλεία διαχείρισης έργου όταν χρησιμοποιούν λογισμικό επικοινωνίας και πίνακες αποτελεσμάτων. Μαθαίνουν πώς να αναζητούν αποτελεσματικά πληροφορίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο διαδίκτυο και πώς να μαθαίνουν αυτόνομα. Μπορούν επίσης να μάθουν να δημιουργούν ψηφιακό περιεχόμενο μέσω εφαρμογών wiki και άλλων εργαλείων ανοιχτού κώδικα και να αναπτύξουν δεξιότητες παρουσίασης χάρη στις εφαρμογές εννοιολογικής/νοητικής χαρτογράφησης και παρουσίασης. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, θα μάθουν ενδεχομένως να χρησιμοποιούν με πιο κριτική σκέψη τα ψηφιακά μέσα.

 

Εργαλεία και πρακτικές της ΨΔΑ

Η ΨΔΑ περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα πρακτικών και εργαλείων, όπως αυτά που αναφέρονται ενδεικτικά στη συνέχεια. Σε αυτή τη συνέντευξη, οι εκπαιδευτικοί περιγράφουν τα εργαλεία που χρησιμοποιούν, καθώς και το πώς και πότε τα χρησιμοποιούν για να συλλέξουν στοιχεία σχετικά με τη μάθηση τα οποία θα αξιοποιήσουν στη διδασκαλία τους.

Ψηφιακά εργαλεία για τη διαμορφωτική αξιολόγηση

Στη συνέχεια παρουσιάζονται ορισμένα ψηφιακά εργαλεία ανά κατηγορίες, ανάλογα με το είδος των πρακτικών που διευκολύνουν. Το πρόγραμμα A@L συγκέντρωσε ενδιαφέροντα παραδείγματα αυτών των διαφορετικών πρακτικών τα οποία περιγράφονται με τον όρο «σενάρια διδασκαλίας».

Διαδικτυακά κουίζ και δημοσκόπηση στην τάξη

Χρησιμοποιήστε ένα απλό διαδικτυακό κουίζ για να συλλέξετε γρήγορα στοιχεία σχετικά με το τι έμαθαν οι μαθητές ή κάντε μια δημοσκόπηση για να ρωτήσετε τους μαθητές τι σκέφτονται ή τι πιστεύουν (π.χ. Mentimeter) και στη συνέχεια χρησιμοποιήστε αυτές τις πληροφορίες στον σχεδιασμό του μαθήματος. Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ. Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Πίνακες αποτελεσμάτων, εργαλεία παρακολούθησης και κινητή μάθηση

Οι μαθητές μαθαίνουν νέο υλικό ή εκτελούν ενεργά εργασίες που δημιουργούνται σε μια πλατφόρμα μάθησης. Μπορούν να εργαστούν ομαδικά ή ατομικά (π.χ. Khan Academy, Milage Learn+, LAMS, ClassDojo). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Ηλεκτρονικοί φάκελοι μαθητών/ψηφιακά ημερολόγια

Με τους ηλεκτρονικούς φακέλους και τα ημερολόγια μάθησης παρέχεται η δυνατότητα δημιουργίας μιας ευρείας συλλογής μεθόδων μάθησης και εργασίας των μαθητών.  Αποτελούν ένα χρήσιμο μέσο που βοηθά τους εκπαιδευτικούς να κατανοήσουν καλύτερα τι μαθαίνουν οι μαθητές και τους μαθητές να αναστοχάζονται σε συνεχή βάση αυτά που έμαθαν (π.χ. KidBlog, OneNote, Mahara). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Ηλεκτρονικοί φάκελοι μαθητών/ψηφιακά ημερολόγια

Η κινητή μάθηση παρέχει στους μαθητές τη δυνατότητα να μαθαίνουν «οποτεδήποτε και οπουδήποτε». Οι μαθητές έχουν άμεση πρόσβαση σε πόρους που τους παρέχετε, συνομιλούν με συμμαθητές και συμπληρώνουν κουίζ που παρέχουν αυτοματοποιημένη ανατροφοδότηση. Οι εφαρμογές κινητής μάθησης χρησιμοποιούνται συχνά για τα μαθηματικά, για τα οποία η μάθηση με τους ρυθμούς του μαθητή μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη (π.χ. Math4Mobile, Milage+). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Κινητή μάθηση

Το λογισμικό επικοινωνίας μπορεί να χρησιμοποιείται για τη διευκόλυνση ομαδικών εργασιών και συζητήσεων στην τάξη. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να παρακολουθούν τη δραστηριότητα των μαθητών και να παρέχουν υποστήριξη και ανατροφοδότηση (π.χ. MS Teams). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Ψηφιακά παιχνίδια 

Οι μαθητές μπορούν να κάνουν ασκήσεις ενσωματωμένες σε βιντεοπαιχνίδια και να λάβουν διορθωτική ανατροφοδότηση, καθώς και να προσαρμόσουν τις ασκήσεις στο επίπεδο των γνώσεών τους. Οι μαθητές μπορούν να κάνουν τις ασκήσεις ατομικά και εσείς μπορείτε να βλέπετε τα σημεία στα οποία οι μαθητές δυσκολεύονται. Επίσης, με τα ψηφιακά παιχνίδια διατηρείται το ενδιαφέρον των μαθητών (π.χ. Argubot, ViLLE). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Εννοιολογικοί χάρτες

Ένας εννοιολογικός χάρτης είναι μια οπτική αναπαράσταση εννοιών και των μεταξύ τους σχέσεων. Οι εννοιολογικοί χάρτες βοηθούν τους μαθητές να αναστοχαστούν αφηρημένες ιδέες και να τις συγκρατούν καλύτερα. Σας παρέχουν επίσης μια απλή, αλλά περιεκτική εικόνα του τι έχουν καταλάβει οι μαθητές (π.χ.  MindMeister, Lucidchart). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Συνεργατικό λογισμικό

Το συνεργατικό λογισμικό παρέχει σε εσάς και στους μαθητές σας τη δυνατότητα να αποθηκεύετε έγγραφα στο διαδίκτυο, να ανταλλάσσετε ομαδικά ιδέες και να επεξεργάζεστε το ίδιο περιεχόμενο ταυτόχρονα και συνεργατικά. Σε συνεργασία με τους μαθητές και τους καθηγητές άλλων μαθημάτων δημιουργείτε συλλογικά μια διαδικτυακή ρουμπρίκα για να παρακολουθήσετε πόσο καλά ανταποκρίνονται οι μαθητές στα κριτήρια ποιοτικών μαθησιακών αποτελεσμάτων (π.χ. Google Docs, Padlet). Δείτε ένα ενδεικτικό σενάριο εδώ.

Παροχή ανατροφοδότησης

Η ανατροφοδότηση αποτελεί βασική συνιστώσα της διαμορφωτικής αξιολόγησης. Οι μαθητές που λαμβάνουν ανατροφοδότηση σχετικά με τη μάθησή τους και καθοδήγηση σχετικά με τα επόμενα βήματά τους ξέρουν τι πρέπει να κάνουν στη συνέχεια για να βελτιωθούν. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά μιας αποτελεσματικής ανατροφοδότησης; Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να δώσετε και να λάβετε ανατροφοδότηση; 
Ιδανικά, η ανατροφοδότηση παρέχει καθοδήγηση την οποία μπορούν να εφαρμόσουν στην πράξη οι μαθητές. Η ανατροφοδότηση δεν είναι απλώς η φράση «Πρέπει να βελτιώσεις το X». Θα πρέπει να δίνει στον μαθητή μια σαφή εικόνα σχετικά με το πώς θα βελτιωθεί και τι πρέπει να κάνει. 

 

Λαμβάνοντας ανατροφοδότηση – Η φωνή των μαθητών

Είναι σημαντικό να ορίσετε κανόνες για να βεβαιωθείτε ότι στην τάξη υπάρχει ένα ασφαλές περιβάλλον για την παροχή ανατροφοδότησης. Αυτή είναι μια βασική πτυχή για να δημιουργήσετε στην τάξη μια κουλτούρα όπου είναι αποδεκτό να γίνονται λάθη και όπου οι μαθητές μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον. Για να υποστηρίξετε περαιτέρω αυτήν την κουλτούρα μπορείτε να δείξετε στους μαθητές ότι σέβεστε τη γνώμη τους και τις εμπειρίες τους από τη μάθηση. Οι μαθητές που έχουν ευκαιρίες να δώσουν και να ανταποκριθούν σε ανατροφοδότηση αναστοχάζονται περισσότερο τη μάθησή τους και συνεχίζουν τη διαδρομή τους προς την απόκτηση της ικανότητας αυτόνομης μάθησης. 

Θα μπορούσατε να ζητήσετε από τους μαθητές σας να σας πουν πώς τους αρέσει να μαθαίνουν, τι τους άρεσε ή τι δεν τους άρεσε στο τελευταίο σας μάθημα. Είστε έτοιμοι να λάβετε ανατροφοδότηση για τη διδασκαλία σας; Σε αυτό το βίντεο οι μαθητές εξηγούν πώς τους αρέσει να μαθαίνουν και ποια είναι κατά τη γνώμη τους τα χαρακτηριστικά ενός καλού καθηγητή.

 

Ξεκινώντας – Βρίσκοντας υποστήριξη

Με το να δοκιμάσετε κάτι καινούργιο σας δίνεται η ευκαιρία για επαγγελματική μάθηση και συνεργασία με συναδέλφους. Αν η ΨΔΑ είναι μια εντελώς καινούργια πρακτική στο σχολείο σας, ανοίξτε διάλογο με την ηγεσία του σχολείου και τους συναδέλφους σας, καθώς και με τους γονείς/κηδεμόνες, για να τους συμπεριλάβετε.

Δεν χρειάζεται να επανεφεύρετε τον τροχό. Ρωτήστε τους συναδέλφους σας αν χρησιμοποιούν μεθόδους διαμορφωτικής αξιολόγησης. Ποια ψηφιακά εκπαιδευτικά εργαλεία χρησιμοποιούν; Ζητήσαμε από εκπαιδευτικούς από διάφορες χώρες να μοιραστούν μαζί μας τις πρακτικές τους. Μπορείτε να τις δείτε στη συλλογή σεναρίων της εργαλειοθήκης.

Όπως λέει η καθηγήτρια Arjana, ξεκινήστε με το να περιηγηθείτε απλώς στη συλλογή σεναρίων διδασκαλίας. Ψάξτε στα μαθήματα, βρείτε ένα θέμα και δείτε πώς μπορείτε να δοκιμάσετε κάτι παρόμοιο. Μην αντιγράψετε ακριβώς ό,τι έκανε ο δημιουργός του σεναρίου, απλώς διαλέξετε μία ή δύο ιδέες από το σενάριο (π.χ. ζητήστε από τους μαθητές να δημιουργήσουν ερωτήσεις κουίζ για τους συμμαθητές τους).

Η ουσία της ΨΔΑ είναι να βοηθήσετε τους μαθητές να αποκτήσουν την ικανότητα αυτόνομης μάθησης. Συμπεριλάβετέ τους από την αρχή και αποφασίσετε μαζί ποιο θέλουν να είναι το αποτέλεσμά τους και τι είδους θέμα θέλουν να εξερευνήσουν περισσότερο.

Μοιραστείτε εμπειρίες με συναδέλφους. Αν δεν είστε εξοικειωμένοι με ψηφιακά εκπαιδευτικά εργαλεία, συνεργαστείτε με κάποιον συνάδελφο από το σχολείο σας για να κάνετε μαζί ένα μάθημα. Ένας καθηγητής πληροφορικής μπορεί να βοηθήσει με τις λεπτομέρειες. Μπορείτε επίσης να συνεργαστείτε με συναδέλφους σας που διδάσκουν άλλα μαθήματα για να σχεδιάσετε μια ρουμπρίκα αλληλοαξιολόγησης και αξιολόγησης από τον εκπαιδευτικό, η οποία θα είναι συγκρίσιμη σε όλα τα μαθήματα. 

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι γονείς/κηδεμόνες υποστηρίζουν περισσότερο τη διαμορφωτική αξιολόγηση όταν ενημερωθούν σχετικά με τα πλεονεκτήματά της (δείτε μια ανασκόπηση στα αγγλικά). Είναι ευνόητο ότι οι γονείς/κηδεμόνες ενδιαφέρονται για την αθροιστική αξιολόγηση (δηλαδή μέσω τυποποιημένων τεστ) διότι έτσι μπορούν να παρακολουθούν την απόδοση των παιδιών τους σε σύγκριση με τα άλλα παιδιά. Εξηγήστε τους ότι η αθροιστική και η διαμορφωτική αξιολόγηση μπορούν να είναι συμπληρωματικές. Στις συναντήσεις με τους γονείς/κηδεμόνες συζητήστε μαζί τους αυτά που κάνετε και ενθαρρύνετε τους μαθητές να κοινοποιήσουν δείγματα της δουλειάς τους σε μια πλατφόρμα στην οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση οι γονείς και οι κηδεμόνες. Οι γονείς/κηδεμόνες θα δουν τα οφέλη και θα σας υποστηρίξουν.

Η ομάδα διοίκησης του σχολείου μπορεί να σας στηρίξει με διάφορους τρόπους. Μπορεί να οργανώσει συναντήσεις των καθηγητών με αντικείμενο την ΨΔΑ. Μπορεί να σχεδιάσει το ωρολόγιο πρόγραμμα κατά τρόπο ώστε να διατεθεί χρόνος στους καθηγητές για να προετοιμάσουν και να εφαρμόσουν την ΨΔΑ στις τάξεις τους. Τέλος, η διαθεσιμότητα ψηφιακής υποδομής (π.χ. επαρκής αριθμός συσκευών, σταθερή σύνδεση στο διαδίκτυο) αποτελεί προαπαιτούμενο το οποίο μπορεί να μην πληρούται, αλλά θα πρέπει να καταστεί προτεραιότητα για το σχολείο. Θα μπορούσατε να ξεκινήσετε ένα διάλογο σχετικά με την ΨΔΑ εντός του σχολείου, δείχνοντας στους συναδέλφους σας τι κάνετε, π.χ. τους ηλεκτρονικούς φακέλους των μαθητών. Θα μπορούσατε ίσως να πάρετε την πρωτοβουλία να παρουσιάσετε ένα σεμινάριο με θέμα κάποια πρακτική ΨΔΑ που χρησιμοποιείτε. Η διοίκηση του σχολείου μπορεί επίσης να διοργανώσει ή να ενθαρρύνει την επαγγελματική ανάπτυξη με αντικείμενο την ΨΔΑ.

Επιλέγοντας εργαλείο ΨΔΑ

Αν η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση είναι κάτι καινούργιο για εσάς, ξεκινήστε απλά και δοκιμάστε διαφορετικές πρακτικές βήμα-βήμα. Αν χρησιμοποιείτε ήδη πρακτικές ΨΔΑ, αναζητήστε και άλλα παραδείγματα και ιδέες για να αντλήσετε έμπνευση.

Σε αυτήν την εργαλειοθήκη θα βρείτε όλα όσα χρειάζεστε για να ξεκινήσετε με την ΨΔΑ, κάνοντας μικρά βήματα με βάση παραδείγματα από εκπαιδευτικούς σε επτά χώρες τα οποία θα βρείτε στη συλλογή σεναρίων διδασκαλίας. 

Τι προσφέρει η εργαλειοθήκη Assess@Learning

Η εργαλειοθήκη Assess@Learning προσφέρει πολλές ιδέες και παραδείγματα για να ξεκινήσετε με την ΨΔΑ. Υπάρχουν επίσης σελίδες στις οποίες μπορούν να περιηγηθούν διευθυντές σχολικών μονάδων, μαθητές, γονείς και υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ώστε να κατανοήσουν τον ρόλο τους στην ΨΔΑ. 

Σενάρια διδασκαλίας 
για δασκάλους

Ο καλύτερος τρόπος για να ανακαλύψετε και να δοκιμάσετε νέες πρακτικές είναι να τις μάθετε από συναδέλφους. Περιηγηθείτε στη συλλογή σεναρίων διδασκαλίας από εκπαιδευτικούς και εμπειρογνώμονες από την Εσθονία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ολλανδία. 

Δείτε περισσότερα 
Γλωσσάριο παιδαγωγικών όρων 
All

Οι έννοιες, οι μέθοδοι και τα εργαλεία της ΨΔΑ ορίζονται στο γλωσσάριο Assess@Learning. 

Δείτε περισσότερα 
Γλωσσάριο ψηφιακών εργαλείων
για δασκάλους

Υπάρχουν πολλά εργαλεία που υποστηρίζουν την ΨΔΑ, αλλά ενδέχεται να μην είναι όλα διαθέσιμα στη γλώσσα σας. Σκοπός του γλωσσαρίου είναι σας βοηθήσει να βρείτε άλλα εναλλακτικά εργαλεία.

Δείτε περισσότερα 
Περιπτωσιολογικές μελέτες
για διευθυντές σχολείων/για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής

Οι περιπτωσιολογικές μελέτες εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί υποστηρίζονται από το σχολείο και/ή το Υπουργείο Παιδείας της χώρας τους, ώστε να υιοθετήσουν πρακτικές ΨΔΑ. Οι περιπτωσιολογικές μελέτες, παρότι απευθύνονται κυρίως σε διευθυντές σχολικών μονάδων και υπευθύνους χάραξης πολιτικής, παρουσιάζουν τρόπους για να ξεκινήσετε τον διάλογο με τη διοίκηση του σχολείου σας. 

Δείτε περισσότερα 

©Zsofi Lang- zldrawings.com

 Ζητήματα δεοντολογίας

Το πρόγραμμα Assess@Learning δεν λαμβάνει καμία χρηματική χορηγία. Όλα τα εργαλεία που αναφέρονται στα σενάρια διδασκαλίας είναι αυτά που χρησιμοποιούνται από τους δημιουργούς των σεναρίων και υπάρχουν εναλλακτικά εργαλεία για καθένα από αυτά.

Ορισμένα εργαλεία είναι πολύγλωσσα, άλλα όμως όχι. Η σελίδα επισκόπηση ψηφιακών εργαλείων περιγράφει τις διάφορες δυνατότητες και τις γλώσσες ορισμένων από αυτές τις εφαρμογές.

Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζετε τον τρόπο με τον οποίο ένα εργαλείο χειρίζεται τα δεδομένα σας και τα δεδομένα των μαθητών σας. Ιδίως στην περίπτωση των δωρεάν εργαλείων, οι χρήστες ενδέχεται να μην έχουν την πλήρη ιδιοκτησία των δεδομένων τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, θα μπορούσατε να προτιμήσετε εργαλεία που δεν απαιτούν λογαριασμό σύνδεσης των μαθητών. Να χρησιμοποιείτε λογαριασμούς σύνδεσης των μαθητών μόνο αν γνωρίζετε ότι ένα εργαλείο είναι ασφαλές.

Όμως, ακόμη και με τα αγορασμένα εργαλεία, ενδέχεται να μην έχετε την πλήρη ιδιοκτησία των δεδομένων σας, ούτε είναι πάντα σαφής ο τρόπος με τον οποίο ένας προμηθευτής χρησιμοποιεί τα δεδομένα σας ως χρήστη. Ο υπεύθυνος για τις ΤΠΕ στο σχολείο ή την περιοχή σας μπορεί να σας βοηθήσει να ελέγξετε αν ένα συγκεκριμένο εργαλείο είναι ασφαλές. Ο διευθυντής του σχολείου μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό μιας συνολικής σχολικής στρατηγικής για την επιλογή ψηφιακών εργαλείων. Ελέγξτε αν ήδη υπάρχει κάποιος κατάλογος εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιούνται με ασφάλεια.

Για να μάθετε περισσότερα σχετικά με την ιδιωτικότητα των δεδομένων, αυτό το βίντεο και η περιπτωσιολογική μελέτη εξηγούν ορισμένες βασικές παραμέτρους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.