Η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση μπορεί να ενισχύσει την επιτυχία των μαθητών

Η αξιολόγηση συχνά θεωρείται, τόσο από τους εκπαιδευτικούς, όσο και από τους μαθητές, κάτι άβολο και ξεχωριστό από τη μαθησιακή διαδικασία. Οι εκπαιδευτικοί ίσως να μην γνωρίζουν πώς να καταστήσουν την αξιολόγηση αναπόσπαστο και ωφέλιμο μέρος της μάθησης, ιδίως εάν είναι συνηθισμένοι σε «διδασκαλία με στόχο το διαγώνισμα», ή ίσως να νιώθουν ότι δεν έχουν τον χρόνο να το κάνουν και θέλουν να προχωρήσουν σε άλλες ενότητες του προγράμματος σπουδών. Ωστόσο, η διαμορφωτική αξιολόγηση μπορεί να αποτελέσει γέφυρα μεταξύ μάθησης και αξιολόγησης και τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να υποστηρίξουν τις πρακτικές διαμορφωτικής αξιολόγησης. 

Γιατί είναι σημαντική η (ψηφιακή) διαμορφωτική αξιολόγηση στα σχολεία σας;

Σύμφωνα με έρευνες, η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση (ΨΔΑ) έχει προοπτικές να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ μάθησης και αξιολόγησης και, με αυτόν τον τρόπο, να υποστηρίξει την αποτελεσματικότερη μάθηση των μαθητών, ωστόσο, επί του παρόντος, δεν είναι ευρέως διαδεδομένη στα σχολεία στην Ευρώπη. Μελέτες που έγιναν σε τάξεις μέτρησαν τη διαμορφωτική αξιολόγηση σε περιβάλλοντα βασισμένα στις ΤΠΕ και διαπιστώθηκε ότι, όταν εφαρμόζεται αποτελεσματικά, μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην απόδοση των μαθητών. (π.χ. στα Αγγλικά: Bhagat & Spector, 2017; Faber, Luyten & Visscher, 2017; Wall et al. 2006).

"Η θεμελιώδης εξίσωση της διαμορφωτικής αξιολόγησης είναι ότι έχοντας καλύτερα στοιχεία λαμβάνουμε καλύτερες αποφάσεις και έχουμε καλύτερη μάθηση"
Dylan Wiliam Ομότιμος Καθηγητής Αξιολόγησης της Εκπαίδευσης στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου, Ινστιτούτο Εκπαίδευσης, Ηνωμένο Βασίλειο. 

Η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση προσφέρει έγκαιρη ανατροφοδότηση και βοηθά τους μαθητές να γίνουν πιο αυτόνομοι εκπαιδευόμενοι. 

Τι άλλα οφέλη παρέχει; Αυτά τα σύντομα βίντεο του Dylan Wiliam και των εταίρων του Assess@Learning, τα παρουσιάζουν.

Πώς μπορεί να υποστηριχθεί η διαμορφωτική αξιολόγηση από τα ψηφιακά εργαλεία;

Ήδη το 2011, ο John Hattie (βίντεο στα αγγλικά), από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, στο ευρέως παρατιθέμενο έργο του επάνω στην αναθεώρηση των μετα-αξιολογήσεων (στα αγγλικά) στον τομέα της έρευνας για την εκπαίδευση, διαπίστωσε υψηλά μεγέθη θετικών επιδράσεων για μια σειρά μεθόδων διαμορφωτικής αξιολόγησης σε περιβάλλοντα βασισμένα στις ΤΠΕ (π.χ. διαμορφωτική εκτίμηση). Στην ανασκόπηση της βιβλιογραφίας του Assess@Learning (στα αγγλικά) (2019) η Janet Looney επισημαίνει διάφορους τρόπους με τους οποίους τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να ενισχύσουν τις πρακτικές διαμορφωτικής αξιολόγησης. Σύμφωνα με τις έρευνες, τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν:

 

να αυτοματοποιήσουν τις διαδικασίες και να εξοικονομήσουν χρόνο για τους εκπαιδευτικούς

 

να οπτικοποιήσουν τη μαθησιακή διαδικασία ώστε να είναι πιο χειροπιαστή για τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους γονείς

 

να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση της μάθησης των μαθητών 

 

να καταστήσουν δυνατή την ταχεία (σε πραγματικό χρόνο) ανατροφοδότηση 

 

να υποστηρίξουν την πρόβλεψη και προσαρμογή των μαθησιακών διαδικασιών

 

να διευκολύνουν την κλιμάκωση των επόμενων βημάτων για μάθηση με κατάλληλο επίπεδο δυσκολίας

Τι είναι (ψηφιακή) διαμορφωτική αξιολόγηση;

Δεδομένων αυτών των οφελών, τι ακριβώς είναι η (ψηφιακή) διαμορφωτική αξιολόγηση και τι πρέπει να γνωρίζετε ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής; 

“Διαμορφωτική αξιολόγηση είναι οποιαδήποτε μορφή αξιολόγησης που διαμορφώνει την κατεύθυνση της μελλοντικής μάθησης», Dylan Wiliam, Ομότιμος Καθηγητής Αξιολόγησης της Εκπαίδευσης στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου, Ινστιτούτο Εκπαίδευσης, Ηνωμένο Βασίλειο.”
Dylan Wiliam Ομότιμος Καθηγητής Αξιολόγησης της Εκπαίδευσης στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου, Ινστιτούτο Εκπαίδευσης, Ηνωμένο Βασίλειο

Σε αυτό το βίντεο, ο Dylan Wiliam και οι εταίροι του Assess@Learning εξηγούν τι είναι η μάθηση με (ψηφιακή) διαμορφωτική αξιολόγηση. Μόνο μέσω της αξιολόγησης μπορούμε να διαπιστώσουμε αν αυτά που κάναμε ως εκπαιδευτικοί οδήγησαν στην κατανόηση που ευελπιστούσαμε για τους μαθητές μας, σύμφωνα με τον Dylan Wiliam. Συμφωνείτε; Θα θέλατε να μάθετε περισσότερα;

Για τους ορισμούς των όρων που χρησιμοποιούνται εδώ και σε άλλα σημεία, ανατρέξτε στο γλωσσάριο.

Τι είναι αυτό που κάνει μια διδακτική πρακτική διαμορφωτική;

 

«Η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση περιλαμβάνει όλα τα χαρακτηριστικά του ψηφιακού μαθησιακού περιβάλλοντος που (1) υποστηρίζουν την αξιολόγηση της προόδου των μαθητών και (2) παρέχουν ανατροφοδότηση που χρησιμοποιείται για την τροποποίηση των δραστηριοτήτων διδασκαλίας και μάθησης, στις οποίες συμμετέχουν οι μαθητές (Looney, 2019, στην ανασκόπηση της βιβλιογραφίας του A@L (στα αγγλικά). 

Η ΨΔΑ περιλαμβάνει ευρύ φάσμα προσεγγίσεων, εργαλείων και μαθησιακών στρατηγικών, όπως εξατομικευμένες πλατφόρμες εκμάθησης, ηλεκτρονικά χαρτοφυλάκια/ψηφιακά ημερολόγια, μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ιστολόγια, wikis κ.λπ.), ψηφιακή αφήγηση, ηλεκτρονικά σχολικά βιβλία, κινητή μάθηση, δημοσκοπήσεις στην τάξη, πίνακες εργαλείων, εργαλεία παρακολούθησης και ψηφιακά παιχνίδια. 

Αν και οι πρακτικές ΨΔΑ ποικίλουν, το κοινό σημείο τους είναι ότι βοηθούν τους εκπαιδευτικούς (και τους εκπαιδευόμενους) να αποφασίσουν πώς θα συνεχίσουν. Ο ορισμός της ΨΔΑ κατά το Assess@Learning τονίζει ότι η αξιολόγηση γίνεται διαμορφωτική μόνο εφόσον χρησιμοποιούνται πράγματι στοιχεία μάθησης από τους εκπαιδευτικούς και τους εκπαιδευόμενους για την προσαρμογή των επόμενων βημάτων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ένα παράδειγμα: Αν ένας εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα ενός σύντομου κουίζ στο τέλος του μαθήματος για να σχεδιάσει το επόμενο μάθημα, τότε τα στοιχεία από την αξιολόγηση χρησιμοποιούνται με τρόπο διαμορφωτικό.

Διαμορφωτική και αθροιστική αξιολόγηση της επιτυχίας των μαθητών 

Η διαμορφωτική αξιολόγηση μπορεί ως εκ τούτου να ωφελήσει τους μαθητές. Παρόλα αυτά, η αθροιστική αξιολόγηση (κατά κανόνα με βαθμολογούμενα διαγωνίσματα) παραμένει ακόμη σημαντική. Και οι δύο μπορούν να συμβαδίσουν για να συμβάλλουν στην επιτυχία των μαθητών. Η διαμορφωτική αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να προετοιμαστούν για υψηλής σημασίας βαθμολογούμενες εξετάσεις. Αυτό το βίντεο δείχνει με ποιον τρόπο.

Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να υλοποιήσουν αποτελεσματικά την ΨΔΑ;

Όπως είδατε στις προηγούμενες ενότητες, η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τα κίνητρα και τον βαθμό επίτευξης των μαθητών, αλλά αυτό θα συμβεί μόνο εφόσον οι εκπαιδευτικοί εφαρμόζουν αποτελεσματικά τις πρακτικές αυτές.

Αυτό περιλαμβάνει το πώς οι εκπαιδευτικοί σχεδιάζουν τα μαθήματά τους για να υποστηρίξουν τους μαθησιακούς στόχους, το πώς εκμαιεύουν στοιχεία για την κατανόηση των μαθητών, το πώς ανταποκρίνονται στις μαθησιακές ανάγκες που έχουν εντοπίσει και το πώς υποστηρίζουν τον προβληματισμό των μαθητών. Στόχος είναι να βοηθήσουμε τους μαθητές να αναπτύξουν τους δικούς τους μαθησιακούς στόχους και να γίνουν σταδιακά πιο αυτόνομοι. Για παράδειγμα, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναπτύξουν κατάλληλες ερωτήσεις για να εκμαιεύσουν τι έχουν καταλάβει οι μαθητές ή αν υπάρχουν παρανοήσεις.

Για να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά τα στοιχεία μάθησης, πρέπει να αλλάξουν οι ρόλοι, τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των μαθητών. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να προωθήσουν την αυτενέργεια των μαθητών, δηλαδή την ικανότητα των μαθητών να έχουν περισσότερο έλεγχο ως προς τη μάθησή τους. Κρίσιμο σημείο ως προς αυτό είναι το κατά πόσο οι μαθητές λαμβάνουν και επεξεργάζονται στην πραγματικότητα την ανατροφοδότηση που τους δίνουν οι εκπαιδευτικοί, σύμφωνα με τον Hattie (βίντεο στα αγγλικά). 

Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν ποια ψηφιακά εργαλεία υποστηρίζουν καλύτερα τους παιδαγωγικούς τους στόχους. Σύμφωνα με έρευνες και αξιολογήσεις, οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί τείνουν να χρησιμοποιούν νέες τεχνολογίες για την ενίσχυση των παραδοσιακών προσεγγίσεων μάθησης και αξιολόγησης (στα αγγλικά: Langworthy et al, 2010; Selwyn, 2010; Voogt, 2009). Πρέπει, επίσης, να γνωρίζουν πώς να προστατεύουν το απόρρητο των δεδομένων των μαθητών και να αντιμετωπίζουν τυχόν δεοντολογικά ζητήματα που σχετίζονται με τη χρήση της ΨΔΑ. 

Δεοντολογικά ζητήματα σχετικά με την ψηφιακή αξιολόγηση 

Η χρήση ψηφιακών εργαλείων για αξιολόγηση απαιτεί από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους διευθυντές των σχολείων και τους εκπαιδευτικούς να εξετάσουν τον τρόπο διασφάλισης της ασφαλούς και νόμιμης χρήσης των δεδομένων των μαθητών. Πώς μπορείτε να υποστηρίξετε αυτήν τη διαδικασία ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής; Ένα κρίσιμο σημείο εκκίνησης θα ήταν να καταστεί δυνατή η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τα νέα αυτά ζητήματα με τους ενδιαφερόμενους φορείς.

Σε αυτό το βίντεο, ο Eric Welp, σύμβουλος του Kennisnet, στην Ολλανδία, δίνει χρήσιμες συμβουλές σχετικά με το πώς να αρχίσετε να υποστηρίζετε τα σχολεία σας, ώστε να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία με ασφαλή και δεοντολογικά ορθό τρόπο. Περισσότερα θα δείτε στη Μελέτη περίπτωσης «Ασφάλεια πληροφοριών και προστασία απορρήτου στα σχολεία της Ολλανδίας
».

Η πιο προηγμένη χρήση της ψηφιακής αξιολόγησης στα σχολεία θα εγείρει νέα ζητήματα αναφορικά με τα θέματα εμπιστοσύνης και ασφάλειας, την ερμηνεία και τη δυνατότητα χρήσης των δεδομένων, την ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με τη μάθηση και την ιδιοκτησία των δεδομένων, καθώς και δεοντολογικά ζητήματα. Τίθενται, επίσης, ζητήματα σχετικά με την υποκείμενη ψηφιακή υποδομή των σχολείων, για παράδειγμα, πώς θα εξασφαλιστεί η διαλειτουργικότητα μεταξύ των διαφόρων ψηφιακών εργαλείων και υπηρεσιών, ώστε οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να έχουν μια επισκόπηση όλων των δεδομένων των μαθητών. 

Για να μπορούν οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τα στοιχεία μάθησης, πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν και να ερμηνεύουν αυτά τα δεδομένα. Για τον σκοπό αυτό, τα στοιχεία που προέρχονται από διάφορες εκπαιδευτικές πηγές πρέπει να είναι αρκετά σαφή και συγκρίσιμα. Ως εκ τούτου, η ανταλλαγή δεδομένων καθίσταται σημαντική, αλλά μπορεί να είναι δύσκολο να αθροιστούν τα αποτελέσματα στο σωστό επίπεδο. Στόχος είναι να εξαχθούν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τη μάθηση, οι οποίες να μπορούν να ανταλλαχθούν και να είναι συγκρίσιμες. 

Περισσότερα δεδομένα χρησιμοποιούνται για τη λήψη αποφάσεων – με ή χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση – σχετικά με τα επόμενα βήματα για την εκπαίδευση των μαθητών. Αυτό ανοίγει νέες συναρπαστικές δυνατότητες, εγείρει, όμως, και δεοντολογικά ζητήματα, όπως: «Είναι επιθυμητό κάθε πιθανό σενάριο;», «Πρέπει οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς να μπορούν να βλέπουν όλα όσα κάνουν οι μαθητές στο διαδίκτυο και πότε (π.χ. όταν ολοκληρώνουν τις εργασίες για το σπίτι);», και «Ποιοι κανόνες θα πρέπει να διέπουν τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στα σχολεία;». 

 

Πώς να καλλιεργήσετε τις πρακτικές της ΨΔΑ στα σχολεία σας;

Έχοντας δει τις δυνατότητες της ΨΔΑ για τη μάθηση των μαθητών, τι είναι στην πραγματικότητα και πώς οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις πρακτικές της ΨΔΑ, πώς μπορείτε ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής να υποστηρίξετε τα σχολεία για να καινοτομήσουν στις πρακτικές αξιολόγησής τους; Μερικές συγκεκριμένες ιδέες και στοιχεία έμπνευσης παρουσιάζονται στο βίντεο και το γραφικό πληροφοριών παρακάτω.

Εξακολουθείτε να μην είστε απόλυτα σίγουροι για το τι αφορά η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση (DFA); – Τότε δείτε αυτό το σύντομο βίντεο προτού προχωρήσετε στον τρόπο με τον οποίο εσείς ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής μπορείτε να υποστηρίξετε τα σχολεία σας.

Ποιες από τις ιδέες προώθησης των πρακτικών ψηφιακής διαμορφωτικής αξιολόγησης εφαρμόζετε ήδη στα σχολεία σας ή πιστεύετε ότι θα ήταν κατάλληλες στο περιβάλλον σας; Στο παραπάνω βίντεο, οι εταίροι του Assess@Learning μιλάνε σχετικά με το τι θεωρούν σημαντικό για μια επιτυχημένη υλοποίηση της ψηφιακής διαμορφωτικής αξιολόγησης στα σχολεία.

Ανακαλύψτε την εργαλειοθήκη Assess@Learning

Για να μοιραστείτε με άλλους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής τις γνώσεις σας σχετικά με το πώς μπορεί η ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση να ενισχύσει την επιτυχία των μαθητών, προσκαλέστε τους σε αυτήν την εργαλειοθήκη μέσω αυτού του συνδέσμου. 

Για να μάθετε περισσότερα για το πρόγραμμα Assess@Learning, επικοινωνήστε μαζί μας στο info@eun.org

Μελέτες περιπτώσεων
για διευθυντές σχολείωνγια τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής

Οι περιπτωσιολογικές μελέτες (case studies) μας XX δείχνουν τις δράσεις που έχουν θέσει σε εφαρμογή οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι διευθυντές σχολείων προκειμένου να καταστήσουν δυνατές τις πρακτικές ΨΔΑ. Περιηγηθείτε στις μελέτες περιπτώσεων για να πάρετε έμπνευση σχετικά με τον καλύτερο τρόπο υποστήριξης των σχολείων κατά τη χρήση πρακτικών ΨΔΑ.

Δείτε περισσότερα 
Μαθησιακά σενάρια 
για δασκάλους

Τα μαθησιακά σενάρια είναι σενάρια από εκπαιδευτικούς για εκπαιδευτικούς. Θα θέλατε να μάθετε περισσότερα για συγκεκριμένα παραδείγματα πρακτικών; Περιηγηθείτε στα μαθησιακά μας σενάρια.

Δείτε περισσότερα 
Γλωσσάριο 
για όλους

Υπάρχουν όροι που δεν είναι σαφείς; Δείτε το γλωσσάριο.

Δείτε περισσότερα