Το δημόσιο δημοτικό σχολείο του Arlanzón River βρίσκεται στο κέντρο της πόλης Burgos. Υπάρχουν περίπου 450 μαθητές από την προσχολική έως την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Οι οικογένειες έχουν μεσαίο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο και οι περισσότεροι γονείς έχουν πτυχίο πανεπιστημίου. Υπάρχουν 26 εκπαιδευτικοί, ένας/μία σύμβουλος και ένας/μία κοινωνικός/-ή λειτουργός. Επίσης, ορισμένες οργανώσεις συνεργάζονται με το σχολείο για εργασία με συγκεκριμένους μαθητές, για παράδειγμα μια Οργάνωση για τον αυτισμό. Σε αντίθεση με άλλα σχολεία της πόλης, το σχολείο έχει επιλέξει ένα εντατικό, συνεχόμενο ωράριο από τις 08:30 έως τις 13:30 για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των οικογενειών, ώστε να υπάρχει ισορροπία μεταξύ εργασίας και σχολείου. 

Σε κάθε μάθημα, οι διδακτικές ενότητες του προγράμματος σπουδών χωρίζονται σε κεφάλαια διδασκαλίας και κάθε κεφάλαιο διαιρείται σε υποθέματα, δραστηριότητες, βίντεο και εργασίες που βασίζονται στις ΤΠΕ, όπου οι μαθητές εμβαθύνουν επάνω στο θέμα με το οποίο ασχολούνται χρησιμοποιώντας διάφορα ψηφιακά εργαλεία. Το σχολείο διαθέτει, επίσης, ένα περιβάλλον διδασκαλίας Moodle, όπου οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αναρτούν συνδέσμους προς σχετικούς πόρους, στους οποίους μπορούν να έχουν πρόσβαση τόσο οι ίδιοι όσο και οι μαθητές. Ο παραδοσιακός τρόπος αξιολόγησης έχει τροποποιηθεί ώστε να ενσωματώνει τη διαμορφωτική αξιολόγηση. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να παρακολουθούν καλύτερα την πρόοδο κάθε μαθητή και να αξιολογούν τη διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης με γνώμονα τη βελτίωσή της.

Το σχολείο αυτό είναι πρωτοπόρος στην αυτοαξιολόγηση, αξιολογώντας συνεχώς τομείς που χρειάζονται βελτίωση και επικαιροποιώντας κάθε χρόνο το σχέδιο βελτίωσης του σχολείου, ώστε να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες. Το σχέδιο έχει πολλαπλές διαστάσεις που σχετίζονται με τη λειτουργία του σχολείου, την ποιότητα και τη βελτίωση.

Οι πρόσφατες καινοτομίες περιλαμβάνουν ένα δίγλωσσο κέντρο στα αγγλικά (με βοηθό στη μητρική γλώσσα που συνεργάζεται με τους μαθητές πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης μία ώρα ανά εβδομάδα για κάθε τάξη) και στρατηγικές για την αξιοποίηση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη μάθηση. Το κέντρο διαθέτει πιστοποίηση CoDiCe επιπέδου 5 (αναγνώριση σε περιφερειακό επίπεδο της ενσωμάτωσης των ΤΠΕ στα σχολεία), πράγμα που σημαίνει ότι οι μαθητές της 5ης τάξης του δημοτικού σχολείου έχουν ατομικούς φορητούς υπολογιστές. Επομένως, υπάρχουν αρκετά μαθήματα στα οποία δεν χρησιμοποιούνται πλέον σχολικά βιβλία και οι μαθητές διδάσκονται πλέον μέσω ψηφιακών πόρων. Επιπλέον, από αυτήν την τάξη και έπειτα, οι μαθητές πρέπει να φέρνουν έναν μίνι φορητό υπολογιστή στο σχολείο καθημερινά, για να μπορούν να δουλεύουν ψηφιακά. Σε κάθε μάθημα, οι ψηφιακοί πόροι χωρίζονται σε κεφάλαια διδασκαλίας και κάθε κεφάλαιο σε επιμέρους θέματα, δραστηριότητες, βίντεο και προτάσεις ΤΠΕ. 

Οι πρωτοβουλίες του σχολείου έχουν αναγνωριστεί από τα εθνικά βραβεία ποιότητας του Υπουργείου Παιδείας. Το σχολείο αναπτύσσει προγράμματα καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο, όπως η πιστοποίηση επιπέδου 5 στις ΤΠΕ που έχει δοθεί από το Υπουργείο Παιδείας της Περιφερειακής Κυβέρνησης, προκειμένου να πιστοποιείται ότι η εφαρμογή των ΤΠΕ έχει επιτευχθεί σε καθορισμένο επίπεδο αριστείας.

Ορισμένες από τις προκλήσεις που προέκυψαν κατά την ανάπτυξη αυτού του είδους πρακτικών ήταν οι εξής:

• Ελλιπής ψηφιακή υποδομή (ηλεκτρονικοί υπολογιστές και σύνδεση στο διαδίκτυο). Αυτό το πρόβλημα ξεπεράστηκε με τη δημιουργία ηλεκτρονικών κωδικών κουίζ για τους μαθητές, για να κάνουν το κουίζ κάποια άλλη στιγμή, ή χρησιμοποιώντας τον υπολογιστή ενός συμμαθητή ή μιας συμμαθήτριάς τους που έχει ήδη ολοκληρώσει το κουίζ.
• Κενά στις ψηφιακές γνώσεις των μαθητών, δυσκολίες στην εκτέλεση δραστηριοτήτων με Η/Υ. Ωστόσο, τα κατάφεραν με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών ή των συμμαθητών τους.
• Παροχή υποστήριξης στα παιδιά του δημοτικού σχολείου ώστε να προβληματιστούν σχετικά με τη μάθηση τους μέσω αυτοαξιολόγησης και διαμορφωτικής αξιολόγησης
• Εφαρμογή παιδαγωγικής μεθόδου που είναι αυτοκαθοδηγούμενη και εστιάζει στον εκπαιδευόμενο από νεαρή ηλικία
• Αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών για διαμορφωτική αξιολόγηση.

Ο διευθυντής του σχολείου πιστεύει ότι η επιτυχία στην καινοτομία προϋποθέτει επαγγελματική ανάπτυξη και κατάρτιση, καινοτόμο πνεύμα/περιβάλλον συνεργασίας, πόρους και οικονομική στήριξη. 

Το δίγλωσσο τμήμα του σχολείου προωθεί σταθερά τη χρήση νέων τεχνολογιών στην τάξη. Οι εκπαιδευτικοί παρακολουθούν συνεχή επαγγελματική κατάρτιση, καθώς το σχολείο διαθέτει πιστοποίηση CoDiCe στις ΤΠΕ. Ένα από τα μαθήματα κατάρτισης που πραγματοποιούνται στο σχολείο ονομάζεται «Ενεργές μεθοδολογίες», όπου παρουσιάζονται ψηφιακά εργαλεία και η χρήση τους στη διαμορφωτική αξιολόγηση των μαθητών. Κατά συνέπεια, οι εκπαιδευτικοί, ιδίως του δευτέρου επιπέδου (δηλαδή ηλικίες 9-11), εφαρμόζουν συνεχώς αυτού του είδους τις πρακτικές, πάντα με την υποστήριξη της ομάδας διαχείρισης.

Διάφοροι εκπαιδευτικοί κάνουν παρουσιάσεις σε συναδέλφους τους στο σχολείο για να τους δείξουν πώς μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα εργαλεία στα μαθήματα τους. Το προσωπικό του σχολείου, επίσης, εκπαιδεύτηκε επάνω στη χρήση του εργαλείου SELFIE, που υποστηρίζεται από το Εθνικό Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας και Κατάρτισης Εκπαιδευτικών (INTEF), και αποτελεί μέρος της κοινότητας εκπαιδευτικών κέντρων στην Ευρώπη της πλατφόρμας eTwinning, την οποία διαχειρίζεται το INTEF και άλλοι φορείς. Το σχολείο συμμετέχει στο eTwinning με την υποστήριξη του INTEF.

Τέλος, το σχολείο υλοποιεί ένα πρόγραμμα που ονομάζεται RIO STEAM, όπου οι εκπαιδευτικοί πραγματοποιούν εργαστήρια με μαθητές από την Ε’ δημοτικού έως την Α’ Γυμνασίου για την ανάπτυξη όλων των βασικών δεξιοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών.

Ψηφιακά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν

Το εργαλείο SELFIE (αυτο-προβληματισμός σχετικά με την αποτελεσματική μάθηση μέσω της προώθησης της χρήσης καινοτόμων εκπαιδευτικών τεχνολογιών), που αναπτύχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης σχεδιασμένο για να βοηθήσει τα σχολεία να ενσωματώσουν τις ψηφιακές τεχνολογίες στη διδασκαλία, τη μάθηση και την αξιολόγηση των μαθητών. Μπορεί να επισημάνει τι λειτουργεί καλά, ποια σημεία χρειάζονται βελτίωση και ποιες πρέπει να είναι οι προτεραιότητες. Το εργαλείο είναι προς το παρόν διαθέσιμο σε 24 γλώσσες.

Το SELFIE συγκεντρώνει, ανώνυμα, τις απόψεις των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των διευθυντών σχολείων αναφορικά με τον τρόπο χρήσης της τεχνολογίας στο σχολείο τους. Αυτό γίνεται με σύντομες δηλώσεις και ερωτήσεις και με μια απλή κλίμακα συμφωνίας 1-5. Οι δηλώσεις καλύπτουν θέματα όπως η ηγεσία, η υποδομή, η κατάρτιση των εκπαιδευτικών και η ψηφιακή ικανότητα των μαθητών.

Η αξιολόγηση διαρκεί περίπου 30 λεπτά για κάθε συμμετέχοντα. Οι ερωτήσεις είναι προσαρμοσμένες σε κάθε ομάδα. Για παράδειγμα, οι μαθητές λαμβάνουν ερωτήματα σχετικά με τη μαθησιακή εμπειρία, οι εκπαιδευτικοί εξετάζουν τις πρακτικές κατάρτισης και διδασκαλίας και οι διευθυντές σχολείων εξετάζουν τον σχεδιασμό και τη συνολική στρατηγική.

Με βάση τα στοιχεία αυτά, το εργαλείο δημιουργεί μία έκθεση, μία εικόνα των δυνατών και των αδύναμων σημείων του σχολείου όσον αφορά τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών. Τα αποτελέσματα και οι απόψεις από την άσκηση SELFIE αφορούν μόνο το σχολείο και δεν κοινοποιούνται, εκτός αν το σχολείο επιλέξει να το κάνει. Τα πορίσματα μπορούν να βοηθήσουν το σχολείο να αναπτύξει ένα σχέδιο δράσης. Στη συνέχεια, το SELFIE μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο για τη μέτρηση της προόδου.

Η δραστηριότητα του παραδείγματος αφορά μια τάξη της 6ης βαθμίδας στο μάθημα της Κοινωνιολογίας, με 24 μαθητές (μπορείτε να δείτε περισσότερες πληροφορίες στο εκπαιδευτικό σενάριο «Παρακολούθηση με ΤΠΕ»). Στόχος είναι να γίνεται έλεγχος της προόδου των μαθητών μέσω του διδασκόμενου κεφαλαίου, ενώ χρησιμοποιούνται ψηφιακά εργαλεία με τρόπο απλό και εύκολο. Ειδικότερα, στόχος του σεναρίου είναι να δοθεί η δυνατότητα στους μαθητές να αξιολογήσουν τη μάθηση τους και οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να ελέγξουν πώς πηγαίνουν οι μαθητές και να αποφασίσουν πώς πρέπει να προχωρήσουν στη συνέχεια. Ενώ τα γενικά αποτελέσματα των μαθητών παρουσιάζονται στον πίνακα της τάξης χωρίς αριθμητικά στοιχεία, οι μαθητές μπορούν να δουν τα δικά τους λάθη στον υπολογιστή τους. Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές δεν φοβούνται τόσο να κάνουν λάθη.

Ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρουσιάσει νέο περιεχόμενο με απλό τρόπο, να εξοικειώσει τους μαθητές με τα ψηφιακά εργαλεία και να τους ενθαρρύνει να μάθουν και να βελτιωθούν. Δουλεύοντας ατομικά στους υπολογιστές, οι μαθητές αναμένεται να γίνουν πιο αυτόνομοι και να αναλάβουν την ευθύνη για τη δουλειά τους. 

Κατά τη διάρκεια της πρώτης συνεδρίας, γίνεται μια σύντομη εισαγωγή στο θέμα, ώστε να ελεγχθεί αν υπάρχουν προηγούμενες γνώσεις, με τη χρήση ήδη έτοιμου ψηφιακού περιεχομένου και βίντεο με συνοδευτικές σημειώσεις (στα ισπανικά). Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν το ψηφιακό περιεχόμενο για να μελετήσουν με τον δικό τους ρυθμό. Παρόμοιοι πόροι (στα ισπανικά) χρησιμοποιούνται στις επόμενες συνεδρίες που πραγματοποιούνται στο σπίτι. Όταν οι μαθητές ολοκληρώσουν την εργασία τους, λαμβάνουν ένα στιγμιότυπο των αποτελεσμάτων και το επικολλούν σε ένα πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου (π.χ. MS Word). Αποθηκεύοντας αυτά τα αρχεία, οι μαθητές μπορούν να ελέγχουν την προηγούμενη εργασία τους και να βλέπουν την πρόοδό τους, καθώς και την ανατροφοδότηση που έχουν λάβει από τον εκπαιδευτικό τους στο παρελθόν.

Στην επόμενη συνεδρία, ο εκπαιδευτικός εκτελεί μια δραστηριότητα ανασκόπησης χρησιμοποιώντας ακόμα ένα διαδικτυακό κουίζ (π.χ. για τη σύγχρονη ιστορία της Ισπανίας), καθιστώντας δυνατή την εργασία σε ομάδες στην τάξη. Οι ερωτήσεις προβάλλονται στον διαδραστικό πίνακα, οι μαθητές της τάξης συνεργάζονται και οι απαντήσεις τους εμφανίζονται στον πίνακα. Με αυτόν τον τρόπο, τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι μαθητές μπορούν να βλέπουν τις σωστές και λανθασμένες απαντήσεις και να συζητούν γιατί κάποιες απαντήσεις είναι λανθασμένες. Η συνεδρία συνεχίζεται με περισσότερα βίντεο και διαδικτυακές δραστηριότητες, είτε από την ψηφιακή συλλογή πόρων του σχολείου είτε από άλλους ιστότοπους (οι σύνδεσμοι δημοσιεύονται στην εικονική αίθουσα διδασκαλίας της τάξης).

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνεδρίας του διδασκόμενου κεφαλαίου, ο εκπαιδευτικός πραγματοποιεί αξιολόγηση με βάση τις απαντήσεις των μαθητών που συλλέγονται μέσω ενός άλλου διαδικτυακού κουίζ σχετικά με τη σύγχρονη ιστορία της Ισπανίας. Με αυτόν τον τρόπο, όταν οι μαθητές κάνουν κάποιο λάθος, μαθαίνουν τη σωστή απάντηση ώστε να μπορούν να το διορθώσουν στο τέλος. 

Έρευνα – Υποστήριξη της αυτονομίας των μαθητών

Η εφαρμογή πρακτικών διαμορφωτικής αξιολόγησης, όπως η αυτοαξιολόγηση στο δημοτικό σχολείο, μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να την υιοθετήσουν ως σταθερή πρακτική. Μια μελέτη που έγινε σε τάξη δημοτικού σχολείου έδειξε ότι οι μαθητές που έκαναν τακτικά αυτοαξιολόγηση είχαν καλύτερες επιδόσεις στα Μαθηματικά, σε σύγκριση με τους μαθητές που δεν έκαναν.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μαθητές είναι εκείνοι που μπορούν να διαμορφώσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη μάθησή τους, καθορίζοντας μαθησιακούς στόχους που έχουν σημασία για τους ίδιους προσωπικά (Sheldon και Elliot, 1998, Lee, Choi και Kim, 2013). Αυτά τα ευρήματα για τους μεγαλύτερους μαθητές ενδέχεται να ισχύουν και για μικρότερους μαθητές.