Η τέχνη υποστηρίζει τη διαμορφωτική αξιολόγηση
Περίληψη
Σε ένα ελληνικό σχολείο χρησιμοποιήθηκε ένα εργαλείο ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου ανοικτού κώδικα για να υποστηρίξει τους μαθητές να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες στη λήψη αποφάσεων σχετικά με το πώς και τι πρέπει να μάθουν. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ATS2020, αναπτύχθηκαν εκπαιδευτικές δραστηριότητες που συνοδεύονταν από τη χρήση αυτού του εργαλείου ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου, το οποίο διευκόλυνε την υλοποίησή τους ακόμη και από εκπαιδευτικούς και μαθητές σχετικά αρχάριους στη δημιουργία και την αξιολόγηση ψηφιακού περιεχομένου. Οι δραστηριότητες αυτές καλλιεργούν εγκάρσιες δεξιότητες, όπως η αυτόνομη μάθηση, η συνεργασία, η επικοινωνία και ο ψηφιακός γραμματισμός. Η διοίκηση του σχολείου, οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές ήταν πολύ θετικοί ως προς τη χρήση του ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου. Καθώς οι δραστηριότητες υλοποιήθηκαν και σε διάφορα άλλα σχολεία στην Ελλάδα, κατέστη δυνατή η ανταλλαγή ιδεών μεταξύ εκπαιδευτικών από διάφορα σχολεία ως προς τα σημεία που χρειάζονται βελτίωση, ενώ μπορούσαν και να αλληλοϋποστηρίζονται.
La Grenouillère by Auguste Renoir - Nationalmuseum, Sweden, Sweden - Public Domain.
http://www.europeana.eu/en/item/2064116/Museu_ProvidedCHO_Nationalmuseum__Sweden_19486
Μπορείτε να κατεβάσετε αυτό το άρθρο σε μορφή PDF εδώ.
Το πλαίσιο της δράσης
Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Παιδείας (Υ.ΠΑΙ.Θ.) έχει τον κεντρικό έλεγχο του εκπαιδευτικού συστήματος. Όλα τα σχολεία πρέπει να συμμορφώνονται με το πρόγραμμα σπουδών και τις κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή του, όπως αυτά προβλέπονται από το Υ.ΠΑΙ.Θ.
Τα σχολεία χρηματοδοτούνται μέσω των Δήμων και η οικονομική τους διαχείριση γίνεται από τις «σχολικές επιτροπές» του Υ.ΠΑΙ.Θ. Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι οι οικονομικές εκτιμήσεις έχουν αμελητέα επίδραση στην εφαρμογή των πρακτικών ψηφιακής διαμορφωτικής αξιολόγησης (ΨΔΑ) στα σχολεία. Οι βασικοί παράγοντες που σχετίζονται με την υιοθέτηση των πρακτικών ΨΔΑ σε επίπεδο σχολείου είναι η κατάρτιση των εκπαιδευτικών όσον αφορά τη διαμορφωτική αξιολόγηση και την παιδαγωγική χρήση των τεχνολογιών, η διάθεση του χρόνου και της ευελιξίας που απαιτούνται στο πρόγραμμα σπουδών και η υποδομή πληροφορικής του σχολείου. Εξακολουθεί να απουσιάζει η ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση των εκπαιδευτικών στο θέμα της διαμορφωτικής αξιολόγησης. Ωστόσο, γίνεται ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση των εκπαιδευτικών επάνω στη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών στην εκπαιδευτική πρακτική (κατάρτιση εκπαιδευτικών ΤΠΕ Β’ επιπέδου).
Οι περισσότερες ενότητες μαθημάτων στα ελληνικά σχολεία διδάσκονται σε μία ή δύο συνεδρίες διάρκειας 45 λεπτών την εβδομάδα. Οι εκπαιδευτικοί έχουν στενό εκπαιδευτικό χρονοδιάγραμμα και μεγάλο όγκο περιεχομένου που πρέπει να διδάξουν. Αυτοί είναι οι πρακτικοί περιορισμοί ως προς τη σωστή εφαρμογή της ΨΔΑ. Επιπλέον, ο εξοπλισμός στα εργαστήρια των περισσότερων δημόσιων σχολείων είναι απαρχαιωμένος. Στην Ελλάδα, όλα τα σχολεία έχουν πρόσβαση στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο, όπου οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές και οι διευθυντές σχολείων έχουν ατομικούς λογαριασμούς, email και πρόσβαση σε πλατφόρμες ηλεκτρονικής μάθησης και ψηφιακά εκπαιδευτικά εργαλεία.
Η διαμορφωτική αξιολόγηση προβλέπεται στο εθνικό πλαίσιο. Ωστόσο, η αξιολόγηση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση εξακολουθεί να γίνεται, ως επί το πλείστον, με παραδοσιακό τρόπο. Τα πιο πρόσφατα σχέδια προβλέπουν την εισαγωγή περιγραφικής αξιολόγησης σε όλο το εύρος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
Αν και δεν υπάρχει κεντρική/εθνική στρατηγική για τη διαμορφωτική αξιολόγηση, οι περισσότεροι Έλληνες εκπαιδευτικοί θεωρούν την αξιολόγηση των μαθητών ως μια συνεχή διαδικασία ανακλαστικής προσέγγισης και τη χρησιμοποιούν ως ανατροφοδότηση για την προσαρμογή της διδασκαλίας τους. Ορισμένοι εφαρμόζουν πρακτικές ΨΔΑ στα σχολεία με δική τους πρωτοβουλία (π.χ. χαρτοφυλάκια, αυθεντική αξιολόγηση). Οι εθνικές ψηφιακές πλατφόρμες «Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο», το «MySchool» και το «Ψηφιακό Σχολείο» παρέχουν την υποδομή και τα εργαλεία που απαιτούνται (ηλεκτρονική μάθηση, υπηρεσίες συνεργασίας και υποστήριξης, ανοικτά αποθετήρια εκπαιδευτικών πόρων κ.λπ.). Οι στρατηγικές προτεραιότητες της χώρας για την εκπαίδευση περιλαμβάνουν, επίσης, την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών με έμφαση στις ψηφιακές δεξιότητες. Είναι ενδιαφέρον να ενσωματωθεί η ΨΔΑ στο πρόγραμμα σπουδών της προαναφερθείσας εθνικής δράσης για την ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση των εκπαιδευτικών Β’ επιπέδου, η οποία περιλαμβάνει ευρύ φάσμα εκπαιδευτικών στρατηγικών και ψηφιακών εργαλείων.
Το 2ο Γυμνάσιο Παραλίας είναι ένα μικρό δημόσιο σχολείο σε μια περιοχή εργατικών κατοικιών της πόλης της Πάτρας. Το σχολείο έχει περίπου 100 μαθητές από διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα. Υπάρχουν μαθητές που βοηθούν τις οικογένειές τους καθημερινά σε γεωργικές και χειρωνακτικές εργασίες, καθώς και άλλοι που δεν έχουν κίνητρα για μάθηση, αν και δεν απαιτείται από αυτούς να εκτελούν εξωσχολικές εργασίες. Επιπλέον, οι σχολικές εγκαταστάσεις είναι κοινές με ένα επαγγελματικό λύκειο (μοιράζονται την αυλή με μεγαλύτερους μαθητές, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει τη στάση των μικρότερων μαθητών όσον αφορά τη μάθηση). Οι εκπαιδευτικοί συμμερίζονται την άποψη ότι οι μαθητές δυσκολεύονται να επιτύχουν τους μαθησιακούς στόχους. Ο σύλλογος διδασκόντων του σχολείου προσπαθεί να ενθαρρύνει τους μαθητές να συμμετέχουν σε δημιουργικές δραστηριότητες (περιβαλλοντικά προγράμματα, ευρωπαϊκά προγράμματα, δράσεις eTwinning, εκπαιδευτικές επισκέψεις κ.λπ.), ώστε να ενισχυθεί το ενδιαφέρον τους για τη μάθηση.
Το σχολείο έχει λάβει μέρος στην αξιοποίηση ενός εργαλείου ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου ανοικτού κώδικα, που ονομάζεται Mahara, στην τάξη.
Ψηφιακά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν
Το Mahara είναι μια διαδικτυακή εφαρμογή ανοικτού κώδικα για τη δημιουργία ηλεκτρονικών χαρτοφυλακίων και τη συνεργασία μεταξύ συμμαθητών.
Ένα ηλεκτρονικό χαρτοφυλάκιο (γνωστό και ως ψηφιακό χαρτοφυλάκιο, διαδικτυακό χαρτοφυλάκιο, e-portfolio) είναι μια συλλογή ηλεκτρονικών στοιχείων που συγκεντρώνει και διαχειρίζεται ένας χρήστης, συνήθως ηλεκτρονικά. Αυτά τα ψηφιακά στοιχεία μπορεί να περιλαμβάνουν κείμενο, αρχεία, εικόνες, πολυμέσα, καταχωρίσεις ιστολογίου και υπερσυνδέσμους. Ένα ηλεκτρονικό χαρτοφυλάκιο μπορεί να περιλαμβάνει τις σκέψεις και τα σχόλια των μαθητών σχετικά με αυτά τα στοιχεία και τη δική τους μάθηση.
- Προσαρμογή της διδασκαλίας στις πραγματικές ανάγκες των μαθητών
- Καλλιέργεια της αυτόνομης μάθησης, έτσι ώστε οι μαθητές να συνηθίσουν να διαμορφώνουν το «τι» και «πώς» της μάθησής τους
- Ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών μέσω της χρήσης ηλεκτρονικών χαρτοφυλακίων και εστίαση στην ανάπτυξη προσωπικής ευθύνης.
Τα προγράμματα σπουδών παρέχουν το πλαίσιο για την εφαρμογή καινοτόμων τεχνικών διδασκαλίας (π.χ. χρήση ηλεκτρονικών χαρτοφυλακίων). Ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν αρκεί, αν δεν συνοδεύεται από την κατάλληλη υποδομή στο σχολείο. Ένα καλά εξοπλισμένο εργαστήριο, σταθερή και γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο, τεχνική υποστήριξη των εκπαιδευτικών σε θέματα που αφορούν τη χρήση των ΤΠΕ στην τάξη, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την επιτυχία της παρέμβασης. Ωστόσο, ακόμη και αν όλα τα τεχνικά ζητήματα επιλυθούν, ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας είναι το παιδαγωγικό πλαίσιο που απαιτείται για την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών στον σχεδιασμό μαθησιακών σεναρίων. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναπτύξουν την ικανότητα να αξιοποιούν τις ΤΠΕ στην καθημερινή τους πρακτική.
Το σχολείο αναπτύσσει συχνά δραστηριότητες πέραν των μαθημάτων, για παράδειγμα, περιβαλλοντικά προγράμματα. Τα προγράμματα αυτά θέτουν σε προτεραιότητα την αξιολόγηση και την αυτοαξιολόγηση, τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο, χωρίς το άγχος της έκθεσης και της βαθμολογίας. Μέσα στις δραστηριότητες του προγράμματος, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βρουν ευκαιρίες να δοκιμάσουν την ΨΔΑ προτού αποφασίσουν να την εφαρμόσουν στα κανονικά τους μαθήματα.
Ιδιαίτερη σημαντική είναι η συχνή ανταλλαγή απόψεων και πρακτικών μεταξύ των μελών του συλλόγου διδασκόντων του σχολείου, διότι προωθεί την καλλιέργεια μιας συλλογικής κουλτούρας στη διαχείριση της μάθησης στο σχολείο. Έτσι, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αντιμετωπίζουν από κοινού τυχόν εμπόδια, να ανταλλάσσουν ορθές πρακτικές και να παρέχουν αμοιβαία ανατροφοδότηση. Με τη σειρά τους, οι μαθητές μπορούν να επωφεληθούν από την κοινή προσέγγιση που υιοθετούν οι εκπαιδευτικοί ως προς τη διαχείριση διαφόρων ζητημάτων.
Έρευνα – Αποτελεσματική ανατροφοδότηση
Hattie και Clarke (2019) διεξάγουν έρευνα σχετικά με την ανατροφοδότηση στις τάξεις. Τα συμπεράσματά τους τονίζουν ότι:
- Η ανατροφοδότηση θα πρέπει να αποτελεί μέρος του πλαισίου διαμορφωτικής αξιολόγησης των εκπαιδευτικών,
- Οι μαθητές θα πρέπει να αφήνονται να αντιμετωπίσουν κατάλληλα κατανεμημένες προκλήσεις,
- Η αντιμετώπιση των σφαλμάτων ως κάτι φυσιολογικό και η αποδοχή των σφαλμάτων με χαρά είναι θεμελιώδους σημασίας για τη μάθηση,
- Μια μικτή ομάδα μαθητών, από πλευράς ικανοτήτων, μεγιστοποιεί την αποτελεσματικότητα της μάθησης,
- Η επιθυμία για μάθηση πρέπει να τίθεται σε προτεραιότητα σε σχέση με τυχόν «εξωτερικές ανταμοιβές» που λειτουργούν ως αρνητική ανατροφοδότηση ή ανατροφοδότηση εστιασμένη στο εγώ των μαθητών, και
- Τα κίνητρα, η περιέργεια και η προθυμία των μαθητών να μάθουν είναι από μόνα τους σημαντικοί μαθησιακοί στόχοι.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την έμφαση που δίνει το σχολείο στην περιγραφική ανατροφοδότηση και στις προσπάθειες να συμμετάσχουν οι μαθητές σε δραστηριότητες που τους κινητοποιούν και τους εξάπτουν το ενδιαφέρον. Αν και η έρευνα αυτή αναφέρεται στην εκπαίδευση με φυσική παρουσία στην τάξη, μπορεί να είναι εξίσου ουσιαστική για την ψηφιακή εκπαίδευση. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν, επίσης, να προάγουν μια νοοτροπία αντιμετώπισης του λάθους ως φυσιολογικού και να παράσχουν ανατροφοδότηση, ανταλλάσσοντας σχόλια όχι μόνο στην τάξη αλλά και μεταξύ τους.
Αυτό το σενάριο για το μάθημα των Καλλιτεχνικών αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος ATS2020, στο οποίο συμμετείχε το σχολείο. Περιλαμβάνει 6 εργασίες που έπρεπε να υλοποιηθούν εντός 4-5 σχολικών μαθημάτων και περιλαμβάνει σύγχρονες δραστηριότητες με παρουσία στην τάξη, καθώς και ασύγχρονες δραστηριότητες για να ολοκληρώσουν οι μαθητές στο σπίτι.
Οι μαθητές μαθαίνουν σχετικά με το καλλιτεχνικό κίνημα του ιμπρεσιονισμού, δουλεύοντας τόσο σε μικρές ομάδες όσο και ατομικά για την ανάπτυξη της συνεργασίας, των δεξιοτήτων ΤΠΕ και των δεξιοτήτων αυτόνομης μάθησης. Ο εκπαιδευτικός αξιολογεί την τελική εργασία των μαθητών με βάση τις σελίδες που δημιουργούν στο Mahara, μια πλατφόρμα ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου ανοικτού κώδικα.
Κάθε μαθητής θα πρέπει να δημιουργήσει το δικό τους ηλεκτρονικό χαρτοφυλάκιο, προσθέτοντας αρχεία που απεικονίζουν πίνακες ζωγραφικής του ιμπρεσιονισμού. Κάθε μαθητής έχει την δική του σελίδα, αλλά υπάρχουν και σελίδες ομάδας, όπου μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους, να κάνουν αναρτήσεις και να απαντούν σε σχόλια. Ο εκπαιδευτικός βοηθά στην κατανομή των εργασιών μεταξύ των ομάδων με βάση τα δυνατά σημεία των μαθητών ατομικά και τους καθοδηγεί ώστε να διαμορφώσουν τη δική τους μαθησιακή πορεία για την προώθηση της αυτόνομης μάθησης. Ο εκπαιδευτικός αξιολογεί την τελική εργασία των μαθητών με βάση τη σελίδα τους σχετικά με τα έργα του ιμπρεσιονισμού.
Ο εκπαιδευτικός λειτουργεί ως διαμεσολαβητής (τόσο σε περιβάλλοντα με φυσική παρουσία, όσο και μέσω διαδικτύου) και προωθεί την αυτόνομη μάθηση βοηθώντας τους μαθητές να αναπτύξουν τη δική τους μάθηση. Ο εκπαιδευτικός παρακολουθεί τις σελίδες του ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου των μαθητών και τους παρέχει ανατροφοδότηση στο ψηφιακό περιβάλλον του εργαλείου, τόσο στις ατομικές όσο και στις ομαδικές εργασίες. Ο εκπαιδευτικός κατανοεί καλύτερα τον τρόπο σκέψης των μαθητών και μπορεί να τους βοηθήσει να αναπτύξουν κατάλληλες στρατηγικές μάθησης.
Η κύρια δυσκολία που αντιμετώπισε το Σχολείο Παραλίας ήταν η δυσκολία των μαθητών να αποκτήσουν πρόσβαση στην πλατφόρμα από τα σπίτια τους. Αρχικά, δεν ήταν δυνατόν να συμμετάσχουν όλοι οι μαθητές, είτε λόγω τεχνικών περιορισμών (έλλειψη πρόσβασης) είτε λόγω επιφυλάξεων που είχαν οι γονείς τους ως προς το να υπογράψουν το σχετικό έντυπο συγκατάθεσης. Οι γονείς σε μεγάλο βαθμό καθησυχάστηκαν αφότου οι εκπαιδευτικοί συζήτησαν μαζί τους ατομικά και τους εξήγησαν τη λογική και τους στόχους της δραστηριότητας και τον σκοπό του εντύπου συγκατάθεσης. Επίσης, η πρόσβαση κατέστη δυνατή διαθέτοντας το εργαστήριο πληροφορικής του σχολείου καθόλη τη διάρκεια της σχολικής ημέρας σε όποιον μαθητή ζητούσε να το χρησιμοποιήσει: ένας υπολογιστής ήταν πάντα διαθέσιμος για να δουλέψει κάποιος επάνω στο μάθημα σχετικά με τον ιμπρεσιονισμό.
Οι μαθητές ανέπτυξαν ικανότητες γραπτής επικοινωνίας (π.χ. έκφραση συναισθημάτων, προσαρμογή κειμένου ανάλογα με τον αποδέκτη κ.λπ.). Επιπλέον, οι μαθητές με χαμηλές επιδόσεις κατάφεραν να ολοκληρώσουν τις δραστηριότητες εύκολα και αυτό ήταν μια ευχάριστη έκπληξη για τους εκπαιδευτικούς.
Οι ίδιοι οι μαθητές ζήτησαν από την καθηγήτρια των Καλλιτεχνικών να οργανώσει περισσότερα μαθήματα όπως αυτό. Η εκπαιδευτικός, παρά το χαμηλό επίπεδο εξοικείωσής της με την ψηφιακή τεχνολογία, διοργάνωσε ένα ακόμη μάθημα, για τον Κυβισμό, με τη χρήση ηλεκτρονικών χαρτοφυλακίων. Οι εκπαιδευτικοί διαπίστωσαν με ικανοποίηση ότι οι μαθητές χρησιμοποιούσαν το Mahara και υπέβαλαν αιτήματα στην ψηφιακή πλατφόρμα για πολύ καιρό μετά την ολοκλήρωση των μαθημάτων.
Ο διευθυντής του σχολείου είπε ότι αυτή η εμπειρία ήταν χρήσιμη για τους εκπαιδευτικούς, καθώς πηγαίνει ένα βήμα μπροστά τη διδασκαλία και τη μάθηση. Το εργαλείο ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου διευκολύνει τη συνεχή παροχή ανατροφοδότησης.
Οι δραστηριότητες που βασίζονται στο ηλεκτρονικό χαρτοφυλάκιο εφαρμόστηκαν, επίσης, σε αρκετά άλλα σχολεία στην Ελλάδα. Αυτό έδωσε τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να ανταλλάξουν εμπειρίες με εκπαιδευτικούς από άλλα σχολεία και να συζητήσουν σημεία βελτίωσης, καθώς και να αλληλοϋποστηρίζονται. Εκπαιδευτικοί από 4-5 σχολεία στην Πάτρα και από σχολεία στην Αθήνα και τον Πύργο συναντήθηκαν μεταξύ τους και αυτό αποτέλεσε μια χρήσιμη εμπειρία τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για το Σχολείο Παραλίας συνολικά. Αυτή η συνέργεια βοήθησε, καθώς οι εκπαιδευτικοί μοιράστηκαν με τους συναδέλφους τους κοινά προβλήματα και επιθυμίες.
Επιπλέον, οι ερευνητές του προγράμματος παρουσίασαν τα επιστημονικά αποτελέσματα του προγράμματος ATS2020 στους εκπαιδευτικούς και αυτό τους βοήθησε να διαπιστώσουν τα κοινά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί από άλλες χώρες.
Έρευνα – Κοινότητες επαγγελματικής μάθησης
Το να μοιράζονται οι εκπαιδευτικοί εμπειρίες με εκπαιδευτικούς από άλλα σχολεία μπορεί να βοηθήσει στην ανταλλαγή ορθών πρακτικών και στον εντοπισμό κοινών προκλήσεων, συμβάλλοντας τελικά στη διατήρηση νέων πρακτικών, όπως τα ηλεκτρονικά χαρτοφυλάκια. Οι κοινότητες επαγγελματικής μάθησης των εκπαιδευτικών έχουν αποδειχθεί πιο αποτελεσματικές όσον αφορά την υποστήριξη βιώσιμων αλλαγών στη μάθηση των εκπαιδευτικών, την ικανοποίηση από την εργασία και την υγεία τους, καθώς και την εκπαίδευση των μαθητών (Stoll et al., 2006).
Οι εκπαιδευτικοί ωφελούνται από τη συνεργασία με τους συναδέλφους τους στα σχολεία τους και σε ευρύτερα δίκτυα. Όλο και περισσότερο, τα δίκτυα αυτά συνδυάζουν τη διαδικτυακή και μη διαδικτυακή αλληλεπίδραση (Zuidema, 2011). Τα δίκτυα είναι πιο αποτελεσματικά όταν είναι διαρθρωμένα και υπάρχει επαγγελματική αντιμετώπιση (McConnell, et al., 2013). Οι εκπαιδευτικοί είναι πιθανότερο να συμμετέχουν σε δίκτυα και σε κοινότητες επαγγελματικής μάθησης που ασχολούνται με πραγματικά προβλήματα διδασκαλίας (Marcia & Garcia, 2016).
Αυτή η σειρά μαθημάτων άλλαξε τον τρόπο μάθησης σε μία τάξη. Οι μαθητές ανέπτυξαν μεγαλύτερη υπευθυνότητα για τη μάθησή τους και αυτό θα μπορούσε να έχει αντίκτυπο σε σχολικό επίπεδο μακροπρόθεσμα, αν υποστηριζόταν από περισσότερους εκπαιδευτικούς.
Μελλοντικά, τα γειτονικά σχολεία θα μπορούσαν να συνεργάζονται ακόμα πιο συχνά μέσω κατάλληλα σχεδιασμένων δραστηριοτήτων, π.χ. οι μαθητές γραφικών τεχνών στο επαγγελματικό λύκειο θα μπορούσαν να μετατρέψουν απλούς πίνακες σε ιμπρεσιονιστικούς με βάση τα στοιχεία που έχουν εντοπίσει οι μαθητές του γυμνασίου.
Το άγχος της βαθμολόγησης των μαθητών και οι προσδοκίες των γονέων δυσκολεύουν συχνά τους εκπαιδευτικούς να εστιάσουν την προσοχή τους στην ΨΔΑ. Αν ορισμένες αξιολογήσεις μαθητών μπορούσαν να γίνουν με περιγραφικό τρόπο αντί με την απονομή μιας βαθμολογίας, αυτό θα μπορούσε να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς να ενσωματώσουν την ΨΔΑ στην καθημερινή τους πρακτική.
Τα κύρια εμπόδια που εντοπίστηκαν κατά την υλοποίηση οφείλονταν στο ότι α) δεν είχαν αναπτύξει όλοι οι μαθητές τις κατάλληλες δεξιότητες στη χρήση των ΤΠΕ για μάθηση, β) ορισμένοι μαθητές δεν είχαν πρόσβαση στο διαδίκτυο από το σπίτι τους, καθώς και γ) ότι δεν γνώριζαν όλοι οι εκπαιδευτικοί την αξία που μπορεί να προσδώσει η ΨΔΑ στη διδασκαλία τους.
Η χρήση του ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου θα μπορούσε να προσαρμοστεί σε κάθε μάθημα και ηλικιακή ομάδα και να υλοποιηθεί συνολικά σε ένα σχολείο: διοργάνωση συνεργατικών δραστηριοτήτων, ενθάρρυνση της αυτονομίας και της προσωπικής ευθύνης και εύρεση χρόνου για αυτοαξιολόγηση και αξιολόγηση από συμμαθητές κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας. Για να ενισχυθεί η αφομοίωση της χρήσης του ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εναλλακτικά ψηφιακά περιβάλλοντα (π.χ. Moodle, eClass, Google Classroom).
Ορισμένοι γονείς εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικοί όσον αφορά την ενσωμάτωση υπηρεσιών διαδικτύου στα μαθήματα, διότι θεωρούν ότι τα παιδιά στο σχολείο πρέπει να «αποτοξινώνονται» από την έντονη χρήση της τεχνολογίας. Οι γονείς θα πρέπει, συνεπώς, να ενημερώνονται. ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τα οφέλη της καλής χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών.
Η σημασία της συνεργασίας με τους γονείς και η εξασφάλιση της υποστήριξής τους τονίζεται στην εν λόγω μελέτη περίπτωσης. Θα ήταν χρήσιμο να παρέχεται πληροφόρηση και να διοργανώνονται εργαστήρια γονέων σχετικά με την προσέγγιση και τα ψηφιακά εργαλεία. Η ενημέρωση των γονέων μπορεί να κάνει τη διαφορά, όπως δείχνει η έντονη προθυμία τους να συμμετάσχουν αφού ενημερώθηκαν για το πρόγραμμα στην προκειμένη περίπτωση. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να μοιραστούν με τους γονείς τα ηλεκτρονικά χαρτοφυλάκια που δημιουργούν οι μαθητές. Οι γονείς το πιθανότερο είναι ότι θα εκτιμήσουν την τακτική ενημέρωση σχετικά με τα αποτελέσματα των παιδιών τους και τις δεξιότητες που εφαρμόζουν. Αυτό μπορεί, επίσης, να βοηθήσει τους γονείς να κατανοήσουν καλύτερα ότι η καλή χρήση των ΤΠΕ είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο τόσο για τις δεξιότητες μάθησης, όσο και για τις ψηφιακές δεξιότητες που θα φανούν χρήσιμες στους μαθητές στη μελλοντική τους επαγγελματική πορεία.
Οι μαθητές ζουν στον δικό τους ψηφιακό κόσμο και είναι απαραίτητο να μάθουν για τις εκπαιδευτικές εφαρμογές των ψηφιακών τεχνολογιών. Οι τεχνικές των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (δημοσίευση, σχολιασμός, κοινή χρήση, παρουσίαση κ.λπ.) μεταξύ των μαθητών είναι ισχυρά εκπαιδευτικά εργαλεία. Η χρήση των ηλεκτρονικών χαρτοφυλακίων για διαμορφωτική αξιολόγηση εισάγει τους μαθητές στην ανάπτυξη διαδικτυακού περιεχομένου και σε εργαλεία ανοικτού κώδικα.
Συμπέρασμα
Η κατάρτιση των εκπαιδευτικών επάνω σε καινοτόμες παιδαγωγικές μεθόδους που ενσωματώνουν ψηφιακές τεχνολογίες είναι θεμελιώδους σημασίας. Στην Ελλάδα, περίπου το ένα τρίτο των εκπαιδευτικών έχουν ήδη λάβει κατάρτιση για τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών στην εκπαιδευτική πρακτική (περίπου 57.000 εκπαιδευτικοί από όλα τα μαθήματα έως τον Νοέμβριο του 2020). Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει κενό στο πρόγραμμα κατάρτισης των εκπαιδευτικών όσον αφορά την ΨΔΑ και αυτό σχεδιάζεται να διορθωθεί στο άμεσο μέλλον. Η χρήση ψηφιακών εργαλείων ανοικτού κώδικα, όπως το Mahara, μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να ξεκινήσουν γρήγορα με ηλεκτρονικά χαρτοφυλάκια για ψηφιακή διαμορφωτική αξιολόγηση και να διευκολύνει την ανταλλαγή πρακτικών ανάμεσα σε όλα τα σχολεία.